Cûnki Aşireti Tarihi;Kökenleri, Kültürü ve Sosyolojisi

Köken olarak Cûnkî ya da Junaki-Janaki terimi, tarihî-coğrafi metinlerde Javanaki biçiminde geçer. Hicri 8. yüzyılda (Miladi 14. yüzyıl) kaleme aldığı "Tarih-i Güzide" (Seçilmiş Tarih) adlı eserinde Lor kabile ve aşiretlerinin bir listesini sunan Hamdullah Müstevfi, bu kabilenin adını Javanaki (Cavanakî) olarak kaydetmiştir (İskender Bey, 1/273; Bitlisi, 47). Kohgiluye ve Boyer-Ahmad Lorları, Bahtiyariler ve bizzat Cunki halkı, bu ismin Cunkî-Cunaki-Junaki biçimini kullanmaktadır (Kaim-Makami). Başkaları ise Cunakî-Cunkî-Janaki'nin anlamına dair herhangi bir açıklama getirmeksizin, bu terimi Javanaki'nin kısaltılmış veya değişime uğramış bir biçimi olarak değerlendirmiştir (Muhammed İmam Şuşteri, 175; Kaim-Makami).

"Cûnkî" terimi her ne kadar Fars yazılı kaynaklarında "Janaki" olarak geçse de genel tanım yine "Cûnkî" ismidir. Cûnkî ismi Kürtçe'de saflığı, gücü, bilgiyi, genç oluşu (Cavan, Civan, Civanî), zerafeti simgeleyen anlamlar taşımaktadır. Etimologlar Cûnkî isminin son eki olan "nki ya da niki" tamamlayıcı ekin, iyiliği ve erdemli davranışı ifade ettiğini belirtirler. İsmin derin anlamları sayesinde kabilenin ve komşu toplulukların ileri gelenleri, Cûnkî kabilesi atalarının yurdunun "Erdemli Aryanlar" olarak bilindiğini anlatmaktadırlar.

"Cûnkî-Janaki-Jani" kelimesi Mewlana Celaleddin Balkhi'ye göre "zana" kelimesi talep eden anlamların beynidir. "Cûnkî-Janki" Hamdullah Mostofi tarafından şimdiye kadar "Jani" kelimesi ile anılmıştır. Hicri 730/Miladı 14 yüzyılda Lurs halkının kabileleri ve klanları listesi olan kitabında bu kabilelerin adını "Jani" kelimesi ile türetmiş ve anmıştır. Cûnkî kabilesinin önemli bir kısmı 6. yüzyılda Cûnkî-Janaki Sham'dan (Samak Dağı-Sımaqa Cûnka) geldi ve tekrar eski ata baba yurtlarına yerleştiler ve aynı dönemde Selahaddin'in ordularına da katılım gösterdiler. Kohgiluyeh ve Boyer Ahmad, Bahtiyari ve Janaki bölgesi halkı "Janaki" terimini "Cûnîkî" şeklinde kullanır. (Qaim Maqami, Cilt 5, s.9)

"Adab-ı Cûnkî-Âdâb-ı Cânakî"
Ünlü "Zübdetü't-Tevârih" eseri bağlamında, "Cûnkî" teriminin kullanımı tarihsel bir öneme sahiptir. İdari ve siyasi bir terim olarak "Cûnkî" (adab-i Cûnkî/Janqi/Janki) biçimindedir. "Zübdetü't al-Tevârih", (geç Safevi dönemi tarihçilerinden) Muhammed Muhsin Müstevfi'nin tanınmış eseri, "Cunki-Junkî" (veya "Janqi"/"Jangi") ismini "istişare, basiretli danışma ve istişare meclisi" anlamlarına gelen siyasi ve idari bir terim olarak tanımlanmaktadır.

"Etimolojide Cunkan, Cunki, Cenikan ya da Canukan, Canêkan, Cunican adlandırması "temiz bir soydan gelen asiller, asil insan" anlamına gelmektedir."

Sayılı düzeydeki bazı kaynaklar ise çoğunlukla bu topluluğun kökenlerine ilişkin tartışmalar hatta yanlış bilgiler içeriyor. Kitap Cunki klanına ilişkin eksik kalan tarihi, sosyal yaşam ve kültürel konularında bir ilk ve önemli bir boşluğu dolduruyor. Alan araştırmasına dayanan bu sosyolojik çalışma, Cunki aşiretinin tarihi ve karakteristik özelliklerini yansıtması bakımından degerli ve özel bilgiler içermektedir.