Derin Tarih Dergisi Sayı: 169 (Nisan 2026);Rumeli’de Kopuşun Başlangıcı: Sırp İsyanları

Osmanlı ordusuyla Sırp Prensi Lazar Hrebelyanoviç komutasındaki Hıristiyan kuvvetlerinin 1389'da karşı karşıya geldiği Kosova Ovası, tam 600 yıl sonra, 28 Haziran 1989 günü -savaşın yıldönümünde- yaklaşık bir milyon Sırp milliyetçisini ağırlıyordu. Gün boyu devam eden etkinliklerin en dikkat çekici kısmı, Sırbistan Devlet Başkanı Slobodan Miloseviç'in yaptığı uzun ve hamasî konuşmaydı. Savaşta ölen Sırpların anısına 1953'te inşa edilen 25 metre yüksekliğindeki anıtın (Gazimestan) önünde konuşan Miloseviç, sözlerine Kosova Savaşı'nın Sırplar ve bütün Avrupa için önemini hatırlatarak başladı. “Savaşın yıldönümünde, Sırbistan artık kendi devletine, ulusuna ve ruhî bütünlüğüne kavuşmuştur. Bugün artık Kosova Savaşı'nın gerçekleriyle efsanelerini birbirinden ayırmak çok zor hale gelmiştir. Zaten bu mesele artık önemli de değildir” diyen Miloseviç, sözü daha sonra Sırbistan'ın ve Sırpların “kenarda tutulduğuna” getirerek şunları söyledi: “1974'te ilan edilen Yugoslav Anayasası, Sırbistan'ın gücünü sınırlamıştır. Kosova Savaşı ve Anayasa, Sırp millî şuuruna yönelik saldırılardır. Sırp liderler arasındaki ayrışmalar, kendi halklarına verdikleri sözü tutamamalarına yol açmıştır. Sırplar, büyüklüklerini kendi lehlerine yeterince kullanamamıştır. Bugün ise Sırbistan artık tek parçadır ve diğer cumhuriyetlerle eşittir. [Kosova Savaşı'ndan] altı asır sonra, şimdi biz yine savaşlarla karşı karşıyayız. Şimdilik hiçbiri silahlı savaşlar değil, ama silahlı savaş seçeneğini de gözden uzak tutmuyoruz. Altı asır önce Sırbistan, Kosova Ovası'nda hem kendisini hem de Avrupa'yı kahramanca savunmuştu. Sırbistan o zaman Avrupa kültürünü, dinini ve sosyal yapısını müdafaa eden bir kaleydi.” Bugün bu konuşma, Yugoslavya'nın dağılma sürecini etikleyen ve sonrasında yaşanan kanlı iç savaşın habercisi olan bir dönüm noktası olarak görülüyor. 1389 veya 1989'u maziye karışmış tarihler zannetmeyiniz. Bütün dönüm noktaları, Sırpların zihninde günümüzde net bir şekilde yaşamaya ve günlük politikayı şekillendirmeye devam ediyor. Derin Tarih'in bu sayısında biz de hafızalarımızı tazelemek, bazı derslerin altını çizmek ve Osmanlı tarihinin dönüm noktalarından Sırp isyanına odaklanmak istedik. Balkanlar'da artçı sarsıntıları hâlâ hissedilen bir hadise çünkü bu. “Rumeli'de Kopuşun Başlangıcı: Sırp İsyanları” dosyamızda ilk olarak Dr. Samet Tınas farklı dönemlerde kılıç, diplomasi ve tabiiyet yoluyla yürütülen Osmanlı-Sırp münasebetlerini değerlendirirken Dr. Selim Aslantaş ile hem Balkan hem de Osmanlı tarihini derinden etkileyen Sırp isyanlarının sebeplerini ve Osmanlı'nın bu isyanlarla baş etme yöntemlerini konuştuk. Prof. Dr. Süleyman Uygun başlangıçta bir köylü reaksiyonu olan Sırp ayaklanmasının dış müdahalelerle millî bir isyana dönüşümünü askerî, toplumsal ve yapısal dinamikler üzerinden mercek altına alırken Prof. Dr. Kahraman Şakul Rusya'nın Balkan politikasının agresif arka planına ışık tuttu. Doç. Dr. Hasan Demiroğlu Sırp İsyanları'nı fırsat bilerek Balkanlar'da büyük Ortodoks imparatorluğu hayallerine kapılan Rusya'nın bu emel uğruna yürüttüğü siyasî ve diplomatik faaliyetleri incelerken Prof. Dr. Zafer Gölen 1875 Hersek İsyanı sonrası Rusların da desteğini alarak bağımsızlık ideallerini gerçekleştiren Sırpların Osmanlı'dan kopuşunu kaleme aldı. Vokan Koç ise bir ulus- devletin doğuşunun yanı sıra derin bir sosyo-ekonomik kırılmanın da göstergesi olan Sırp İsyanı'nının romantik destandan sosyolojik gerçekliğe uzanan hikâyesini satırlarına taşıdı. “Rumeli'de Kopuşun Başlangıcı: Sırp İsyanları” dosya konusunun haricinde ise Prof. Dr. İsmail Kara, Prof. Dr. İsmail Taşpınar, Ali Emre, Arif Emre Gündüz, Tahir Günay, Deniz Çıkılı, Şeyma Üstün ve Canan Aytaş gibi araştırmacı, yazar ve akademisyenlerden oluşan birçok kişi de birbirinden kıymetli yazılar kaleme aldı. Tarih Okuyan Şaşırmaz