Filozofların Tutarsızlığı

Aklın Sınırlarında Bir Hesaplaşma: Gazali'nin Sarsıcı Eleştirisi İmam Gazali, 11. yüzyılda kaleme aldığı bu dev eserle, Antik Yunan felsefesinin İslam dünyasındaki temsilcileri olan Fârâbî ve İbn Sînâ'ya karşı felsefe tarihinin en büyük meydan okumalarından birini gerçekleştirir. Filozofların Tutarsızlığı, felsefeyi kendi silahıyla, yani mantıkla vurma sanatının zirvesidir. Gazali, filozofların "metafizik" alandaki iddialarının rasyonel bir kesinlik taşımadığını, aksine kendi içinde çelişkilerle dolu olduğunu 20 başlık altında kanıtlamaya çalışır. Evrenin sonsuzluğu, Tanrı'nın bilgisi ve ruhun ölümsüzlüğü gibi temel konularda felsefi mantığın düştüğü "tutarsızlıkları" sergileyen bu eser, İslam düşüncesinde kelâm ve tasavvufa yeni bir alan açarken, Batı dünyasında da şüpheciliğin ve modern eleştirel düşüncenin öncüllerinden biri kabul edilmiştir. "Felsefe, hakikate ulaştıran bir yol mu, yoksa zihinsel bir labirent mi?" Döneminin en büyük otoritesi olan İmam Gazali, sarsılmaz sandığımız felsefi önermelerin temellerine iniyor ve soruyor: Saf akıl, ilahi hakikatleri tek başına kavrayabilir mi? “Filozofları, kendi yöntemlerini kullanarak susturmadıkça hakikat ortaya çıkmaz.” Gazali, bu eseriyle felsefeyi ortadan kaldırmak değil, onu "haddini bilmeye" davet etmektedir. Din ve felsefe arasındaki o kadim gerilimi anlamak ve düşünce tarihinin nasıl kırıldığını görmek isteyen her entelektüel için mutlak bir başvuru kaynağı.