Hafızlıkta İmlanın İzleri

Hafızlıkta tekrar sistemi, Kur'ân imlasından bağımsız olarak ele alınamaz. Zira tekrar, metni zihne aktarma işlevi görürken; imla, bu metnin zihindeki şeklini ve sınırlarını belirler. Şekil bütünlüğü bulunmayan bir metin, zamanla zihinsel dağılmaya açık hâle gelir. Kur'ân imlasında yer alan yazım farklılıkları ise tekrar sürecinde çoğu zaman bilinçli bir dikkat gerektirmeden hafızaya yerleşir. Aynı kelimenin farklı âyetlerde farklı şekillerde yazılması, benzer âyetlerin birbirinden ayrılmasını kolaylaştırarak yazım farklılıklarının tekrar esnasında tabii bir ayırt edici unsur olarak görür ama bir taraftan da zihinde şüphecilik duygusunu güçendirir. Bir zaman sonra hafızın zihni, farkında olmaksızın metni şu şekilde sık sık kodlar: “Bu âyet burada yer alıyordu; çünkü kelime bu şekilde yazılmıştı.” Bu durum, ezberin sağlamlaşmasında önemli bir dayanak teşkil eder. Sayfa bilincinden yoksun yapılan tekrarlar, ilk bakışta güçlü ve yeterli görünse de zamanla çözülmeye mahkûmdur. Çünkü tekrar vardır; fakat zemin yoktur. Âyet ezberlenmiştir; fakat yerleşmemiştir. Zihin, kelimeyi taşır ama onu sabitleyecek bir koordinata sahip değildir. Oysa hafızlık yalnızca lafzı muhafaza etmek değildir; lafzı yerinde muhafaza etmektir. Yer duygusu olmayan ezber, kökü toprağa değmeyen bir fide gibidir. İlk günlerde canlıdır, hatta etkileyicidir; fakat rüzgâr arttığında tutunamaz. Çünkü âyet, zihinde kendine ait bir adres bulamamıştır. Gözden kaçırılmaması gereken diğer husus ise bu tür ezberlerde farkındalık geciktiğinde âyetler arası karıştırmaların ansızın başlayacak olmasıdır. Benzer ifadeler yer değiştirecek, kelimeler birbirine eklemlenecek ve satır sınırları silikleşecektir. Hafız zorlandığını hissettikçe tekrar sayısını artıracak; daha çok okuyacak, daha çok tekrar edecektir. Fakat meselenin, tekrarın azlığı değil, bilincin eksikliği olduğunu çoğu zaman aklına bile getirmeyecektir. Kontrolsüz tekrar sayısı artırdığı hâlde sağlamlılığın o kadar da çok artmadığını görecektir. Yani emeğini çoğaltacak; fakat netice aynı kalacaktır. Bu noktadan sonra yorgunluğu başlayacak, artık tekrar bir inşa süreci olmaktan çıkacak, bir tamir çabasına dönüşecektir. Bu kritik zamanlara dikkat etmek gerekecektir.