İslâm İlim Geleneğinde Fıkıh ve Matematik ;Ferâiz İlmi

Müslümanların amelî hayatını düzenleyen fıkıh ilmi, hayatın her alanına taalluk eden hükümleriyle kapsamlı bir nitelik taşımaktadır. Bu geniş kapsam, fıkhın diğer ilimlerle etkileşim içinde gelişmesini zaruri kılmıştır. Bir mesele hakkında doğru hükme varmak, o meselenin mahiyetine vakıf olmayı; mahiyete vakıf olmak ise ilgili ilimlerde derinleşmeyi gerektirmektedir. Fıkhın etkileşim içinde olduğu ilimlerden biri de matematiktir. Bu çalışma, söz konusu etkileşimi İslam miras hukuku, fıkıh literatüründeki adıyla ferâiz ilmi, üzerinden ele almaktadır. Kitabın ilk bölümünde fıkıh eserlerindeki matematiksel kullanım incelenerek klasik kaynaklardaki hesaplamalara dair bir tasnif yapılmıştır. İkinci bölümde ferâiz ilmi matematik ile ilişkisi açısından değerlendirilmiştir. Üçüncü ve son bölümde ise İslâm matematik eserlerindeki ferâiz bölümleri mercek altına alınmıştır. Kimi İslâm matematik eserlerinde matematiğin teorik bölümlerinin ardından bu ilmin pratik yönünün ferâiz hesaplamaları üzerinden gösterildiği tespit edilmiştir. Bu tespitlerden hareketle seçilen örneklemler fıkhî açıdan tasnif edilerek fıkhın matematik içindeki yeri ortaya konulmuş; ferâiz ilminin matematiğin gelişimine katkısı değerlendirilmiştir.