Kapitalizm Bu Köye Uğramadı

Türkiye'nin kapitalistleşme serüveni üzerine yürütülen tartışmalar, büyük
ölçüde 1838 Baltalimanı Ticaret Antlaşması etrafında şekillenmiştir. Yaygın
akademik eğilim, Osmanlı İmparatorluğu'nun bu antlaşmayla birlikte dünya
kapitalist sistemine eklemlendiği ve bu sürecin ülkeyi ağır bir sömürü düzeninin
parçası hâline getirdiği yönündedir.
Mehmet Altan, profesörlük takdim tezi olarak hazırladığı bu eserinde söz konusu
yaklaşımı eleştirel bir bakışla yeniden değerlendirerek, yaşanan sürecin ticari bir
genişlemeden ibaret olduğunu ispata yönelmiştir.
Yazar, 1838 Osmanlı'sından 1993 Türkiye'sine uzanan geniş bir tarihsel
perspektifle kaleme aldığı bu akademik çalışmasında, ülke ekonomisini klasik
kapitalist kavramlarla tahlil etmenin yol açtığı yapısal tanımlama hatalarını
mercek altına almaktadır. Lenin'in "pazarın oluşumu" tespiti ile Schumpeter'in
"yaratıcı yıkım" kuramını Türk iktisat tarihçiliğinin özgün tartışmalarıyla
harmanlayan Altan; yerleşik kabullerin aksine bu topraklarda Batı'dakine benzer
köklü bir üretim biçimi değişiminin yaşanmadığını vurgular. Bu doğrultuda; saray
bürokrasisinin sermaye birikimini sınırlandıran etkisini, küçük köylü üretiminin
gösterdiği yapısal direnci ve ticaret sermayesi üzerindeki yoğun politik baskıyı
ampirik verilerle ispatlama yoluna gider.
Kapitalizm Bu Köye Uğramadı; kurumsal sermaye geleneğinden ve şeffaf piyasa
yapısından neden hâlâ uzak kaldığımızı, ekonomik tıkanıklıklarımızın tarihsel
kökenlerini anlamak isteyenler için önemli bir başvuru kaynağıdır.