Kara Tutması

“Bizi ekolojik aciliyetle yüzleşmek üzere harekete geçirebilecek bir kitap varsa, o da Kara Tutması'dır. Kolay okunan bir metnin estetik hazzını, derin bir varoluşsal angajmanla benzersiz bir biçimde birleştiriyor.” — Slavoj Žižek 2022 yazı. İklim değişikliği kaynaklı sıcak hava dalgaları Paris'i kavururken Danimarkalı sosyolog Nikolaj Schultz, uykusuz gecelerden ve zihnini kemiren sorgulamalardan uzaklaşmak, "biraz açılmak" ve ferahlamak için yönünü Akdeniz'deki Porquerolles Adası'na çevirir. Ancak adaya ayak basar basmaz, bu geçici cennete sığınan binlerce kişi gibi kendi ziyaretinin de adanın yavaş yok oluşuna katkıda bulunduğunu fark eder. Hyères takımadalarının incisi Porquerolles'de falezler her yıl birkaç santimetre aşınmakta; artan kıyı faaliyetleri, altyapı düzenlemeleri ve turizm baskısı plajların kendini yenilemesini sağlayan doğal süreçleri zayıflatmaktadır. İklim meselesinin sadece çevresel değil, aynı zamanda varoluşsal bir kriz yarattığı bir çağda yaşıyoruz. Schultz bu krizi istatistiklerle ya da soyut kuramlarla değil, yaşanan deneyimin içinden kavrayan etnografik-anlatısal bir deneme sunuyor. Antroposen çağında özgürlüğün nasıl sorumluluk doğurduğunu, her eylemin nasıl iz bıraktığını, kaçışın nasıl imkânsızlaştığını kişisel anlatıyla düşünsel denemeyi harmanlayan özgün bir dille ele alıyor. Güçlü siyasal ve toplumsal teşhisler de barındıran kitapta üretim merkezli modern sınıf anlayışının çöktüğü öne sürülüyor: Artık kimin hangi topraklarda yaşayabileceği, kimin sele, yangına, kuraklığa maruz kalacağı etrafında şekillenen yeni "jeososyal sınıflar"la karşı karşıyayız. Günümüzün temel çatışmaları yalnızca emek ile sermaye arasında değil, yaşanabilir bir dünyaya erişim etrafında dönüyor. Kara Tutması okuru teselli etmiyor, daha değerli bir şey sunuyor: Antroposen'de yaşamanın, düşünmenin ve sorumluluk almanın ne anlama geldiğine dair sarsıcı bir berraklık.