Kolluk ve Özel Güvenlik Hukuku

Konu Başlıkları: Temel Kavramlar Kamu Düzeni–Kolluğun Görev ve Yetkileri Genel İdârî Kolluk Teşkîlâtı Kolluk İşlemleri ve Kolluk Usûlleri Kolluk Yetkilerinin Sınırları ve Kolluk Yetkilerinin Genişlemesi Özel Güvenlik Hukûku Kişilerin genel ve sürekli ihtiyaçlarının en başında güvenlik gelmektedir. Kişilerin canlarının ve mallarının herhangi bir saldırıya uğramadan güven ve huzur içinde yaşamaları demek olan güvenliği sağlamak da devletin (idârenin) en önemli görevleri arasında yer almaktadır. Hatta devlet dediğimiz teşkîlâtın varlık sebebi, insanların güvenli bir ortamda yaşamalarını sağlamaktır. Toplumun güvenli bir ortamda yaşamasını sağlamak "güvenlik", "kamu düzeni", "kolluk" gibi kavramları karşımıza çıkarmaktadır. İşte kişilerin can ve mal emniyetinin sağlanmasına genel olarak "kamu düzeni", bu düzeni sağlayan teşkîlâta da "kolluk" denilmektedir. Kamu düzeninin sağlanabilmesi için kolluğa "durdurma", "kimlik sorma", "yakalama", "eşyaya el koyma", "zor kullanma", hatta "silâh kullanma" gibi bir dizi yetkiler verilmektedir. Bu yetkilerin her biri, bir temel hak ve özgürlüğe müdahale niteliğindedir. Anayasanın 13. maddesinde de belirtildiği üzere, temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılması ancak kanunla olabilir. Bu sebeple de kolluğun yetkilerini düzenleyen Polis Vazîfe ve Salâhiyet Kanunu, Jandarma Teşkîlat, Görev ve Yetkileri Kununu ve Sâhil Güvenlik Komutanlığı Kanunu gibi kanunlar yapılmıştır. Kolluk faâliyetleri, hukuk fakültelerinde idâre hukuku içinde genel bilgiler şeklinde, ceza muhâkemesi hukuku içinde de adlî kolluk yetkileri olarak kısmen anlatılmaktadır. Lâkin kolluk hukukuna ilişkin olarak temel bilgileri içeren bir çalışma bulunmamaktadır. Eser söz konusu boşluğu kısmen de olsa doldurmak üzere ve kolluk hukukuna ilişkin çalışmalara bir başlangıç olur düşüncesiyle kaleme alınmıştır. (Tanıtım Bülteninden) İçindekiler Önsöz ...5 Kısaltmalar ...15 Giriş... TEMEL KAVRAMLAR... I. GÜVENLİK KAVRAMI ...20 A. Devletin Güvenliğinin Sağlanması ...21 B. Kişilerin Güvenliğinin Sağlanması ...24 II. KOLLUK KAVRAMI ...24 III. KAMU DÜZENİ KAVRAMI ...25 IV. ÖZEL GÜVENLİK KAVRAMI ...25 Birinci Bölüm... KAMU DÜZENİ–KOLLUĞUN GÖREV VE YETKİLERİ... I. KAMU DÜZENİ KAVRAMI VE UNSURLARI ...27 A. Kamu Düzeni Kavramı ...27 B. Kamu Düzeninin Unsurları ...28 1. Güvenlik (Âsâyiş) ...30 2. Esenlik (Kamu Huzûru) ...31 3. Genel Sağlık ...31 4. Genel Ahlâk ...32 5. Genel Estetik ...33 6. İnsan Onuru ...35 II. GÖREV BAKIMINDAN KOLLUK TEŞKÎLÂTI ...35 A. İdarî Kolluk–Adlî Kolluk Ayrımı ...36 1. Adlî Kolluk ...36 2. İdarî Kolluk ...37 B. İdarî Kolluk–Adlî Kolluk Ayrımının Yasal Temeli ...38 1. Polis Vazîfe ve Salâhiyet Kanunu ...39 2. Emniyet Teşkîlât Kanunu ...39 3. Ceza Muhakemesi Kanunu ...40 C. Adlî ve İdarî Kolluğun Özellikleri ...41 1. Adlî Kolluğun Özellikleri ...41 2. İdarî Kolluğun Özellikleri ...42 D. Kolluğun Görev Alanı ...43 1. Kamunun Ortak Kullanımına Ayrılan Yerler ...43 2. Kamuya Açık Yerler ...44 3. Kişilerin Toplu Bulunduğu Yerler ...44 4. Kapalı Alanlar ...45 III. GENEL OLARAK KOLLUĞUN YETKİLERİ ...46 A. Adlî Kolluğun Yetkileri ...46 1. Yakalama ...48 2. Gözaltına Alma ...49 3. Adlî Arama ...50 4. Elkoyma ...52 5. İletişimin Tespiti, Dinlenmesi ve Kayda Alınması ...54 6. Gizli Soruşturmacı Görevlendirilmesi ...55 7. Teknik Araçlarla İzleme ...55 8. Zorla Getirme ...56 9. İfâde Alma ve Sorgu ...57 10. Adlî Kolluğun Çalışma Esasları ...58 B. Genel İdarî Kolluğun Yetkileri ...60 1. Durdurma ve Kimlik Sorma ...61 2. Denetim Yapma ...63 3. Parmak İzi ve Fotoğrafların Kayda Alınması ...64 4. Önleme Araması ...65 5. Faaliyetten Men Yetkisi ...69 6. Faaliyetin Engellenmesi ...70 7. Koruma Altına Alma–Uzaklaştırma ...70 8. Kayıp Çocukların Araştırılmasında Yetkiler ...71 9. Gürültünün Men'i ...71 10. Çağırma ve Soru Sorma ...72 11. Zor ve Silâh Kullanma ...72 a. Kolluğun Zor Kullanma Yetkisi ...72 b. Kolluğun Silâh Kullanma Yetkisi ...74 12. Karakola Götürme ...75 13. Trafikten ve Çalışmaktan Men ...75 14. Konutlara ve İşyerlerine Girme ...75 15. İkâmetgâh veya İşyerinden Ayrılmamayı Emretme ...75 16. Suça ve Suçluya İlişkin Yetkiler ...76 17. İstihbârat Toplama ...76 18. İdarî Yaptırım Uygulama ...76 C. Özel İdarî Kolluk ve Yetkileri ...79 1. Belediye Kolluğu ve Yetkileri ...79 2. Köy Kolluğu ve Yetkileri ...80 3. Turizm Kolluğu ve Yetkileri ...81 4. Çevre Kolluğu ve Yetkileri ...82 5. Kara Av Kolluğu ve Yetkileri ...82 6. Orman Kolluğu ve Yetkileri ...83 7. Gümrük Kolluğu ve Yetkileri ...85 D. Kolluk Tedbirlerine Uymamanın Müeyyideleri ...86 1. İdarî Müeyyideler ...86 2. Cezaî Müeyyideler ...87 E. Kolluk Yetkilerinin Karşılıklı Etkileşimi ...87 1. Genel İdarî Kolluk Yetkilerinde Etkileşim ...87 2. Genel İdarî Kolluk–Mahallî İdare Kolluğu Etkileşimi ...88 3. Mahallî İdare Kollukları Arasında Etkileşim ...89 4. Genel İdarî Kolluk– Özel İdarî Kolluk Etkileşimi ...89 5. Özel İdarî Kolluk Yetkileri Arasında Etkileşim ...89 IV. KOLLUK GÜCÜNÜN İDARÎ DÜZENİ ...90 A. Kolluk Makamları ...90 1. Genel İdarî Kolluk Makamları ...90 a. Cumhurbaşkanı ...90 b. İçişleri Bakanı ...92 c. Valiler ...93 d. Kaymakamlar ...94 2. Özel İdarî Kolluk Makamları ...94 a. Belediye Kolluk Makamları ...95 b. Köy Kolluk Makamları ...95 c. Kara Av Kolluk Makamları ...96 d. Orman Kolluk Makamları ...96 B. Kolluk Âmirleri ...97 1. Genel İdarî Kolluk Âmirleri ...98 a. İçişleri Bakanı ...98 b. Valiler ...99 c. Kaymakamlar ...100 2. Özel İdarî Kolluk Âmirleri ...101 a. Belediye Kolluk Âmirleri ...101 b. Köy Kolluk Âmirleri ...101 c. Kara Av Kolluk Âmirleri ...102 d. Orman Kolluk Âmirleri ...102 C. Kolluk Personeli ...102 1. Genel İdarî Kolluk Personeli ...103 2. Özel İdarî Kolluk Personeli ...103 a. Belediye Kolluk Personeli ...103 b. Köy Kolluk Personeli ...105 c. Kara Av Kolluk Personeli ...106 d. Orman Kolluk Personeli ...106 İkinci Bölüm... GENEL İDARÎ KOLLUK TEŞKÎLÂTI... I. POLİS TEŞKÎLÂTI ...109 A. Genel Bilgiler ...109 B. Merkez ve Taşra Teşkîlâtı ...110 1. Merkez Teşkîlâtı ...111 2. Taşra Teşkîlâtı ...111 C. Rütbeler, Meslek Dereceleri ve Görev Unvanları ...113 D. Atama ve Terfîler ...115 E. Polis Memurluğuna Giriş ...117 1. Polis Meslek Eğitim Merkezleri ...118 2. Polis Meslek Yüksekokulları ...119 II. JANDARMA TEŞKÎLÂTI ...120 A. Genel Bilgiler ...120 B. Merkez ve Taşra Teşkîlâtı ...121 1. Merkez Teşkîlâtı ...121 2. Taşra Teşkîlâtı ...122 3. Doğrudan Merkeze Bağlı Birimler ...122 C. Konuşlanma ...122 D. Atamalar ...124 E. Personel Kaynakları İlk Nasıp ve Branşlar ...126 1. Personel Kaynakları ...126 2. İlk Nasıp ...126 3. Branşlar ...126 F. Jandarmanın Genel Olarak Görevleri ...127 G. Jandarmanın Görev ve Sorumluluk Alanı ...127 III. SÂHİL GÜVENLİK KOMUTANLIĞI TEŞKÎLÂTI ...128 A. Genel Bilgiler ...128 B. Merkez ve Taşra Teşkîlâtı ...129 1. Merkez Teşkîlâtı ...129 2. Taşra Teşkîlâtı ...130 C. Konuşlanma ...132 D. Atamalar ...132 E. Personel Kaynakları İlk Nasıp ve Branşlar ...133 1. Personel Kaynakları ...134 2. İlk Nasıp ...134 3. Branşlar ...135 F. Sâhil Güvenliğin Genel Olarak Görevleri ...135 1. Kanunda Belirtilen Genel Görevler ...135 2. Yönetmelikte Belirtilen Genel Görevler ...136 G. Sâhil Güvenliğin Görev Alanı ve Görev Sınırı ...138 1. Görev Alanı ...138 2. Görev Sınırı ...139 IV. ÇARŞI VE MAHALLE BEKÇİLERİ ...140 A. Genel Bilgiler ...140 B. Aranan Şartlar ...140 C. Bekçiliğe Giriş ...142 D. Görev ve Yetkiler ...145 Üçüncü Bölüm... KOLLUK İŞLEMLERİ VE KOLLUK USÛLLERİ... I. KOLLUK İŞLEMLERİ VE EYLEMLERİ ...149 A. Düzenleyici Kolluk İşlemleri ...149 1. Genel Olarak Düzenleyici İşlem Kavramı ...149 a. Düzenleyici İşlem Kavramı ...149 b. Düzenleyici İşlem Türleri ...151 2. Düzenleyici Kolluk İşlemleri ...152 a. Genel İdarî Kolluk Alanında Düzenleyici Kolluk İşlemleri ...152 b. Özel İdarî Kolluk Alanında Düzenleyici Kolluk İşlemleri ...153 B. Bireysel Kolluk İşlemleri ...155 1. Bireysel İşlem Kavramı ...155 2. Bireysel Kolluk İşlemleri Örnekleri ...155 a. İhtar veya Yazılı Emir ...156 b. Faaliyetten Men Etme Kararı ...156 c. Faaliyetin Ertelenmesi Kararı ...157 d. İşletmenin Kapatılması Kararı ...157 e. Bir Faaliyete İzin Verme Kararı ...157 f. İdarî Yaptırım Kararı ...158 C. Kolluk Eylemleri ...158 1. Genel Olarak İdarî Eylem Kavramı ...158 2. Kolluk Eylemleri Örnekleri ...160 II. KOLLUK USÛLLERİ ...161 A. Serbestlik Usûlü ...161 1. Serbestlik Usûlünün Mahiyeti ...161 2. Serbestlik Usûlüne Misaller ...161 B. Bildirim Usûlü ...162 1. Bildirim Usûlünün Mahiyeti ...162 2. Bildirim Usûlüne Misaller ...162 C. İzin Usûlü ...163 1. İzin Usûlünün Mahiyeti ...163 2. İzin Usûlüne Misaller ...163 Dördüncü Bölüm... KOLLUK YETKİLERİNİN SINIRLARI VE... KOLLUK YETKİLERİNİN GENİŞLEMESİ... I. KOLLUK YETKİLERİNİN SINIRLARI ...165 A. Kolluk Yetkilerinin Kanunla Düzenlenmesi ...166 1. Kolluk Yetkilerinin Kanuna Dayanması Gerekir ...166 2. Kolluk Yetkileri Anayasada Belirtilen Sebeplere Dayanmalıdır ...166 B. Kolluk Yetkilerinin Ölçülülük İlkesine Uygun Olması ...167 1. Ölçülülük Kavramı ...167 2. Kolluk Yetkilerinde Ölçülülük ...168 C. Kolluk Yetkilerinin Diğer Sınırları ...170 1. Kolluk Yetkisinin Yer Bakımından Sınırları ...170 2. Kolluk Yetkilerinin Zaman Bakımından Sınırları ...172 3. Kolluk Yetkilerinin Kullanımında Yerindelik ve Takdir Yetkisi ...173 II. KOLLUK YETKİLERİNİN GENİŞLEMESİ ...174 A. Olağanüstü Yönetim Usûlü ...174 1. Olağanüstü Hâl Îlânı ...174 2. Olağanüstü Hâl Îlânının Sonuçları ...175 B. Olağanüstü Yönetim Usûlünde Kolluk Yetkileri ...177 1. Olağanüstü Hâl Kanunu ...177 2. Seferberlik ve Savaş Hâli Kanunu ...179 Beşinci Bölüm... ÖZEL GÜVENLİK HUKUKU... I. ÖZEL GÜVENLİK HİZMETİNDEN YARARLANACAKLAR VE HİZMETİN SUNULUŞ BİÇİMLERİ ...181 A. Özel Güvenlik Hizmetinden Yararlanacaklar ...181 1. Gerçek Kişiler ...184 2. Kurum ve Kuruluşlar ...187 B. Özel Güvenlik Hizmetinin Sunuluş Biçimleri ...189 1. Özel Güvenlik Görevlisi İstihdamı Usûlü ...190 a. Silâhsız Özel Güvenlik Görevlisi İstihdamı ...191 b. Silâhlı Özel Güvenlik Görevlisi İstihdamı ...191 2. Özel Güvenlik Birimi Kurma Usûlü ...191 3. Özel Güvenlik Şirketinde Hizmet Alma Usûlü ..