Latmos Dağı Genç Aziz Paulos'un Stylos Manastırı

Anadolu'nun kutsal dağlarından biri olan Latmos (Beşparmak), içinde barındırdığı
manastırlarıyla büyük bir ün kazanmıştır. Genç Aziz Paulos'un Vitası'na göre, bu ünü
kazanmasında Sina Yarımadası'ndan (Mısır ve Yemen) bölgeye gelen keşişlerin rolü
ve etkisi büyüktür. Bölgede 9.-13. yüzyıllar arasındaki dönemde birçok manastır inşa
edilmiş ve böylelikle bölge Bizans monastik yaşamının merkezlerinden biri haline
gelmiştir. Bu bölgenin önemi, özellikle dağlık kesimlerde manastır inşa yapımında
kendini göstermektedir. Bunların çoğu, bölgenin önde gelen azizleriyle
ilişkilendirilmiştir. Bunlardan biri Latmos Dağı'nın 740 metre yüksekliğinde bulunan
yöre halkının ''Arap Avlusu'' olarak adlandırdığı, Orta Çağ kaynaklarında ise ''Stylos''
ve ''Aziz Paulos'' olarak anılan manastırdır. Manastırın kilisesi kısmen de olsa
ayaktadır ve manastırın yapılarından kilisenin zeminindeki mezar odaları,
güneydoğudaki şapeli, kalesi, kulesi ve mağarası günümüze gelebilmiştir. Manastırın
çevre duvarının dışında da biçim ve oranlara göre mezar yapıları olduğu anlaşılan
mekanlar arazi çalışmalarımız sırasında tespit edilmiştir. Stylos Manastırı Kilisesi'nin
önemi, Bizans dini mimarisinde, Erken Bizans Dönemi'nde (4.-6. Yüzyıl) birçok örneği
görülen ve İstanbul başta olmak üzere Suriye, Filistin, Yunanistan gibi farklı
coğrafyalarda örnekleri bulunan ''Helenistik'' bazilika plan tipinde inşa edilmiş
olmasıdır. Yapı sahip olduğu dönem kaynaklarına göre, Orta Bizans Dönemi'nde Genç
Aziz Paulos tarafından 10 yüzyılda inşa edilmiştir. Stylos Manastırı, Orta Bizans
Dönemi'nde inşa edilmiş olmasına rağmen, plan tipi Erken Bizans Dönemi'ni
anımsatmaktadır ve kilisesi, en az iki yapı evresinden geçmiş olmalıdır. Genç Aziz
Paulos'un uzun yıllar yaşamını sürdürdüğü ve yüksek bir kayanın üzerinde yer alan
mağara azizin bir tür ''stylite'' olarak ünlenmesine sebep olmuştur; Bizans dönemine
ait duvar resimlerinin yer aldığı mağarada İsa ve Meryem'in hayatından sahneler ile
Genç Aziz Paulos'un Göğe Yükselişi/Ölümü ve kilise babaları, azizler resmedilmiştir.
Duvar resimleri ikonografi ve üslup özelliklerine göre Bizans Dönemi'ne (11.-13.
yüzyıl) tarihlenmektedir. Çalışma, yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olan Stylos
Manastırı Kilisesi'nin belgelenmesi ve restitüsyon önerilerini amaçlamıştır.