Mâtürîdî’nin Tefsirde Rivayetleri Tercih Etme Yöntemi

Müslüman düşünce sisteminde re'y ekolünün güçlü temsilcisi ve Ehl-i Sünnet kelamının kurucu isimlerinden Ebû Mansûr el-Mâtürîdî (ö. 333/944), aynı zamanda erken dönem müfessirlerindendir. Bu dönemin tefsir geleneği genel itibariyle rivayetlerden beslenirken, Mâtürîdî ise tefsir eserinde yararlandığı rivayetleri sistematik olarak akıl ve dirayet süzgecinden geçirmeyi tercih etmiştir. Mâtürîdî'nin tefsir ve te'vîl faaliyetini birbirinden ayırması, tefsir geleneğinde yeni bir yöntemin kapısını aralamıştır. Onun yaptığı değerlendirme ve yorumlar; kabul veya reddettiği görüşlere dair ortaya koyduğu gerekçeler, günümüzde dahi güncelliğini korur. Çalışma, Mâtürîdî'nin Te'vîlâtü'l-Kur'ân eseri ekseninde onun, tefsir rivayetlerini değerlendirme ve tercih etme sebeplerini kapsamlı olarak analiz eder. Buradan hareketle onun söz konusu rivayetleri kabul veya reddetme gerekçelerini tespit etmek bu hususa ilişkin onun metodolojisini ortaya koymak bu araştırmanın temel amacını oluşturur. Böylece konu ile ilgili yapılacak modern çalışmalara ilham kaynağı olması beklenir. Çalışma, Mâtürîdî'nin hayatı ve ilmi kişiliğinin ele alındığı bir giriş ve beş bölümden müteşekkildir. Buna göre onun kabul veya reddettiği rivayetlere dair Kur'ân'ın bütünlüğü; bilgi teorisi, dil ve belâgat; tarihi veriler ve nüzul ortamı son olarak da kelâmî ve mantıkî tutarlılık şeklinde beş temel eleştirel süzgeçten geçirmiştir. Bu durum, onun rivayetlere yaklaşım metodolojisinin anlam odaklı olduğunu ortaya koymaktadır. Sonuç itibariyle bu araştırma, literatür taramasına dayalı nitel bir alan çalışması olup tümevarım tekniği ile verilerini işlemekte, Mâtürîdî'nin anlam ve hikmet merkezli, sistematik bir tefsir metodunu benimsediğini ortaya koymaktadır.