Mecmûa-i İlâhiyyât Cilt - I;İnceleme – Metin

İslamiyet'ten önce Arap edebiyatı içerisinde kendini göstermeye başlayan mecmualar, İslamiyet'ten sonra Peygamber efendimizin hadislerinin kayıt altına alınma ihtiyacı hâsıl olunca sahabeler tarafından hadisleri kendi istekleri doğrultusunda kaydettikleri düzensiz eserler olarak meydana getirilmiştir. Daha sonra söz konusu düzensizlik giderilmiş, hadisler konularına göre baplara ayrılarak bir düzen dâhilinde kaydedilmeye başlanmıştır. Mecmua gibi bu eserlere de “cemʻ” kökünden müştak el-câmiʻ, el-mecmûʻ gibi isimler verilmiştir. Edebiyatımızda mecmua tertip etme geleneğinin, ilk olarak ne zaman ve ne şekilde ortaya çıktığı hakkında kesin bir bilgi yoksa da 15. yüzyıldan beri var olduğu bilinmektedir. Osmanlı'da nazire mecmuaları ile kendini göstermeye başlayan mecmua tertibi daha sonra muhtelif form ve türlerdeki metinlerin bir araya getirilmesiyle oluşturulan ve bu minvalde yaygınlaşan bir telif türü olarak karşımıza çıkmaktadır. Mürettibinin kişisel zevkine göre oluşan ve şekillenen şiir mecmuaları edebiyat tarihimiz açısından son derece önemli malzemeler ihtiva etmektedir. Daha önce kullanımına rastlanmayan aruz kalıpları, divanlarda görülmeyen nazım şekilleri, tezkireler ve kaynaklarda adı geçmeyen şairler ve şiirleri, bilinen şairlerin bilinmeyen şiirleri, mecmuanın tertip edildiği dönemin edebî temayülleri ve daha pek çok farklı bilgiler mecmualarda mukayyettir. O hâlde kültürel hafızamızın önemli bir katmanını teşkil eden mecmuaların gün yüzüne çıkarılması ve istifadeye sunulması zihin boşluklarımızın doldurulması bakımından son derece mühimdir.