Ölüme Bağlı Tasarrufların Kanun Gereği (Kendiliğinden) Hükümden Düşmesi ve Hukuki Sonuçları

Konu Başlıkları:

Ölüme Bağlı Tasarruflarda Hükümsüzlük ile Hükümden Düşme Ayrımı
Aile Hukukuna İlişkin Hükümden Düşme Hâlleri
Mirastan Yoksunluk ve Mirastan Feragatte Hükümden Düşme
Koşullu ve İkameli Tasarruflarda Hükümden Düşme

Ölüme bağlı tasarrufların kanun gereği (kendiliğinden) hükümden düşmesi, Türk Medeni Kanunu'nda farklı hükümler içerisinde düzenlenen ve öğretide çoğunlukla ilgili kurumlar çerçevesinde ele alınan bir konudur. Bu çalışma hükümden düşmenin hukuki niteliğini, hükümsüzlük sebepleriyle ilişkisini, uygulanma şartlarını ve hukuki sonuçlarını, bu sonuca yol açan sebepler çerçevesinde sistematik bir bütünlük içerisinde incelemektedir.

Bu kapsamda boşanma, nişanlanmanın sona ermesi, evliliğin butlanı, evlatlık ilişkisinin kaldırılması ve soybağının reddi gibi aile hukukuna ilişkin kurumların ölüme bağlı tasarruflara etkileri öğretide ileri sürülen görüşler, yargı kararları ile İsviçre ve Alman hukukundaki düzenlemeler dikkate alınarak incelenmiştir. Ayrıca lehine ölüme bağlı tasarrufta bulunulan kişinin mirasbırakandan önce ölmesi, mirastan yoksunluk, belirli mal vasiyetine konu malın terekede bulunmaması, koşula bağlanan ölüme bağlı tasarruflar ve ikameli tasarruflar bakımından hükümden düşmenin doğurduğu hukuki sorunlar değerlendirilmiştir. Bunun yanında sözlü vasiyetname ile mirastan feragat sözleşmesinin hükümden düşmesinde özellik arz eden durumlar da ele alınmıştır.

Çalışmada, uygulamada tereddüt yaratan ve öğretide tartışmalı olan birçok mesele farklı ihtimaller dikkate alınarak değerlendirilmiş, bu konulara yönelik çözüm önerilerine yer verilmiştir. Bu yönüyle çalışmanın, ölüme bağlı tasarrufların hükümden düşmesinden doğan uyuşmazlıkların çözümünde uygulamaya ve öğretiye katkı sunması amaçlanmıştır.

(Tanıtım Bülteninden)

İçindekiler

Önsöz ...7
Kısaltmalar ...15
GİRİŞ ...17
§1. ÖLÜME BAĞLI TASARRUF KAVRAMI...
I. GENEL OLARAK ÖLÜME BAĞLI TASARRUFLAR ...19
1. Kavram ...19
2. Türleri ...21
a. Şekli Anlamda Ölüme Bağlı Tasarruflar ...21
b. Maddi Anlamda Ölüme Bağlı Tasarruflar ...22
§2. ÖLÜME BAĞLI TASARRUFLARDA...
HÜKÜMSÜZLÜK HÂLLERİ...
I. YOKLUK VE KESİN HÜKÜMSÜZLÜK ...25
II. İPTAL EDİLEBİLİRLİK ...32
1. Mirasbırakanın Tasarruf Ehliyetinin Bulunmaması ...37
2. İrade Bozukluğu Hâlleri ...42
a. Genel Olarak ...42
b. Yanılma ...44
c. Aldatma ...46
d. Korkutma ve zorlama ...48
3. Hukuka veya Ahlaka aykırılık ...50
4. Şekil Eksikliği ...53
§3. ÖLÜME BAĞLI TASARRUFLARIN HÜKÜMSÜZLÜĞÜ İLE HÜKÜMDEN DÜŞMESİ ARASINDAKİ AYRIM...
I. ÖLÜME BAĞLI TASARRUFLARIN HÜKÜMSÜZLÜĞÜ ...57
II. ÖLÜME BAĞLI TASARRUFLARIN HÜKÜMDEN DÜŞMESİ ...58
1. Kanun Gereği Hükümden Düşme ...58
2. İradi Hükümden Düşme ...59
III. ÖLÜME BAĞLI TASARRUFLARDA HÜKÜMSÜZLÜK İLE HÜKÜMDEN DÜŞME KAVRAMLARININ BİRBİRİNDEN AYIRT EDİLMESİ ...59
§4. ÖLÜME BAĞLI TASARRUFLARIN...
KANUN GEREĞİ (KENDİLİĞİNDEN)...
HÜKÜMDEN DÜŞTÜĞÜ HÂLLER...
I. LEHİNE ÖLÜME BAĞLI TASARRUF YAPILAN KİMSENİN MİRASBIRAKANDAN ÖNCE VEYA AYNI ANDA ÖLMESİ ...63
1. Mirasbırakandan Önce veya Aynı Anda Ölümün Ölüme Bağlı Tasarruflara Etkisi ...64
a. Ölümün Miras Hukuku Bakımından Gerçekleşmesi ...70
aa. Fiili Ölüm (Biyolojik Ölüm–Beyin Ölümü) ...70
bb. Ölüm Karinesi ...71
cc. Gaiplik ...73
II. EVLİLİĞİN BOŞANMA VEYA BUTLAN SEBEBİYLE SONA ERMESİ ...82
1. Boşanma ...82
a. Boşanma Kararının Kesinleşmesinden Sonra Eşlerden Birinin Ölümünün Ölüme Bağlı Tasarruflara Etkisi ...82
b. Boşanma Davası Devam Ederken Eşlerden Birinin Ölümünün Ölüme Bağlı Tasarruflara Etkisi ...88
aa. Devam Eden Boşanma Davasında Sağ Kalan Eşin Mirasçılığının Engellenmesi Şartları ...93
(1) Boşanma Davasının Derdest Olması ...93
(2) Boşanma Davası Devam Ederken Eşlerden Birinin Ölümü ...93
(3) Ölen Eşin Mirasçılarından Birinin Davaya Devam Etmesi ...97
(4) Sağ Kalan Eşin Kusurunun İspat Edilmesi ...102
bb. Davanın Konusu ve Verilen Hükmün Hukuki Niteliği ...107
cc. Hüküm ve Sonuçları ...110
dd. İsviçre 2023 Miras Hukuku Reformu Kapsamında Boşanmanın Miras Hukuku Bakımından Sonuçları ...111
2. Evliliğin butlanına karar verilmesi ...114
a. Genel Olarak Evliliğin Butlanı ...114
b. Kesinleşmiş Butlan Kararının Ölüme Bağlı Tasarruflara Etkisi ...117
c. Butlan Davası Devam Ederken Eşlerden Birinin Ölmesi ...118
d. Butlan Davası Açılmadan Önce Eşlerden Birinin Ölmesi ...128
III. NİŞANLILIĞIN SONA ERMESİ ...131
IV. EVLATLIK İLİŞKİSİNİN KALDIRILMASI ...138
1. Genel Olarak ...138
2. Evlatlık İlişkisinin Kaldırılması Sebepleri ...140
3. Evlatlık İlişkisinin Kaldırılmasının Ölüme Bağlı Tasarruflara Etkisi ...142
a. İptal Davası Açılmadan Önce Taraflardan Birinin Ölmesi ...144
b. İptal Davası Devam Ederken Taraflardan Birinin Ölmesi ...146
c. İptal Kararı Kesinleştikten Sonra Taraflardan Birinin Ölmesi ...148
V. SOYBAĞININ REDDİ ...149
1. Genel Olarak ...149
2. Soybağının Reddi Davası ...150
3. Soybağının Reddi Kararının Ölüme Bağlı Tasarruflara Etkisi ...152
a. Soybağının Reddi Davası Açılmadan Önce Taraflardan Birinin Ölmesi ...152
b. Soybağının Reddi Davası Devam Ederken Taraflardan Birinin Ölmesi ...153
c. Soybağının Reddi Davası Kesinleştikten Sonra Taraflardan Birinin Ölmesi ...156
VI. MİRASTAN YOKSUNLUK ...157
1. Genel Olarak Mirastan Yoksunluk Kavramı ...157
2. Mirastan Yoksunluk Kurumuna Hâkim Olan İlkeler ...160
a. Mirastan Yoksunluk Sebeplerinin Sınırlı Sayıda Düzenlenmiş Olması ...160
b. Fiilin Kasten ve Hukuka Aykırı Olarak İşlenmesi ...162
c. Failin Ayırt Etme Gücünün Bulunması ...163
d. Mahkûmiyet Kararının Zorunlu Olmaması ...165
3. Mirastan Yoksunluk Sebepleri (TMK m. 578) ...165
a. Mirasbırakanı Kasten ve Hukuka Aykırı Olarak Öldürmek veya Öldürmeye Teşebbüs Etmek ...166
b. Mirasbırakanı Kasten ve Hukuka Aykırı Olarak Sürekli Şekilde Ölüme Bağlı Tasarruf Yapamayacak Duruma Getirmek ...168
c. Mirasbırakanın Ölüme Bağlı Bir Tasarruf Yapmasını veya Böyle Bir Tasarruftan Dönmesini Aldatma, Zorlama veya Korkutma Yoluyla Sağlamak veya Engellemek ...169
d. Mirasbırakanın Artık Yeniden Yapamayacağı Bir Durumda ve Zamanda Ölüme Bağlı Bir Tasarrufu Kasten ve Hukuka Aykırı Olarak Ortadan Kaldırmak veya Bozmak ...172
4. Mirastan Yoksunluğun Ölüme Bağlı Tasarruflara Etkisi ...174
a. Mirastan Yoksunluk Hâlinde Ölüme Bağlı Tasarrufların Kendiliğinden Hükümden Düşmesi ...175
b. Miras Sözleşmesi Kapsamında Ödenen İvazın Mirastan Yoksunluk Sebebiyle İadesi ...179
aa. Olumlu Miras Sözleşmelerinde Ödenen İvazın İadesi ...180
5. Mirastan Yoksunlukta Affın Etkisi ...181
a. Genel Olarak Af Kavramı ...181
b. Affın Ölüme Bağlı Tasarrufların Hükümden Düşmesi Bakımından Sonuçları ...182
VII. ÖLÜME BAĞLI TASARRUFLARIN KOŞUL SEBEBİYLE HÜKÜMDEN DÜŞMESİ ...183
1. Koşul Kavramı ...183
2. Koşulun Ölüme Bağlı Tasarruflardaki Görünümü ...184
3. Geciktirici Koşulun Gerçekleşmemesi Sebebiyle Ölüme Bağlı Tasarrufun Hükümden Düşmesi ...189
4. Bozucu Koşulun Gerçekleşmesi Sebebiyle Ölüme Bağlı Tasarrufun Hükümden Düşmesi ...195
VIII. SÖZLÜ VASİYETNAMENİN HÜKÜMDEN DÜŞMESİ ...198
1. Genel Olarak Sözlü Vasiyetname ...199
2. Sözlü Vasiyetnamenin Geçerlilik Şartları ...201
a. Olağanüstü Durumun Varlığı ...202
b. Mirasbırakanın Resmî ya da El Yazılı Vasiyetname Yapma İmkânının Bulunmaması ...207
3. Sözlü Vasiyetnamenin Düzenlenmesine İlişkin Esaslar ...208
a. Mirasbırakanın Son Arzularını Tanıklara Açıklaması ...208
b. Tanıkların Beyanı Yazıya Geçirme ve Hâkime Bildirme Yükümlülüğü ...211
4. Sözlü Vasiyetnamenin Hükümden Düşmesini Gerektiren Hâller ...215
a. Sözlü Vasiyetnamenin TMK m. 541 Uyarınca Kendiliğinden Hükümden Düşmesi ...217
aa. Mirasbırakanın Olağan Şekillerde Vasiyetname Yapma İmkanının Doğması ...217
bb. Mirasbırakanın Diğer Vasiyetname Türlerine Başvurma İmkanının Doğmasından İtibaren Bir Aylık Sürenin Geçmesi ...220
IX. MİRASTAN FERAGAT SÖZLEŞMESİNİN HÜKÜMDEN DÜŞMESİ ...224
1. Genel Olarak Mirastan Feragat Sözleşmesi ...225
2. Tarafları ...229
3. Türleri ...230
4. Genel Hükümden Düşme Sebeplerinin Mirastan Feragat Sözleşmesine Etkisi ...234
a. Feragat Eden Mirasçının Mirasbırakandan Önce Ölmesinin Feragat Sözleşmesine Etkisi ...235
b. Feragat Eden Mirasçının Mirastan Yoksun Olmasının Feragat Sözleşmesine Etkisi ...239
c. Boşanmanın Mirastan Feragat Sözleşmesine Etkisi ...243
aa. Evlenmeden Önce Yapılan Mirastan Feragat Sözleşmelerine Boşanmanın Etkisi ...246
bb. Boşanma Davası Devam Ederken Eşlerden Birinin Ölmesinin Mirastan Feragat Sözleşmesine Etkisi ...248
d. Evliliğin Butlanı Kararının Mirastan Feragat Sözleşmesine Etkisi ...249
e. Mirastan Feragat Sözleşmesinin Koşula Bağlanmasının Etkisi ...250
5. Mirastan Feragat Sözleşmesine Özgü Hükümden Düşme Sebepleri (TMK m. 529) ...252
a. Mirastan Feragat Sözleşmesinin Belli Bir Kişi Lehine Yapılmış Olması (TMK m. 529/f.1) ...253
aa. Feragat Sözleşmesinde "Belirli Bir Kişi" Kavramı ...254
bb. Lehine Feragat Edilen Kişi ya da Kişilerin Mirasçı Olamaması ...257
cc. Feragat Sözleşmesinin İvazlı veya İvazsız Olmasının TMK m. 529/f.1'in Uygulanmasına Etkisi ...264
dd. Altsoyun Feragatten Etkilenmediği Hâllerde Feragat Edilen Payın İntikali ...265
b. Mirastan Feragat Sözleşmesinin "Diğer Mirasçılar Lehine" Yapılması (TMK m. 529/f.2) ...268
aa. Lehine Feragat Edilen "Diğer Mirasçılar" Kavramı ...271
bb. Sağ Kalan Eş Bakımından TMK m. 529/f.2'nin Uygulanabilirliği ...273
cc. İvazlı ve İvazsız Feragatte Altsoyun "Diğer Mirasçılar" Kavramı İçindeki Yeri ...275
dd. Lehine Feragat Edildiği Kabul Edilen Diğer Mirasçıların Mirasçı Olamadığı Durumlar ...278
c. Mirastan Feragatin Herhangi Bir Kimse Lehine Yapılmamış Olması ...279
d. Mirastan Feragat Sözleşmesinin TMK m. 529 Kapsamında Hükümden Düşmesinin Sonuçları ...281
X. MİRASIN REDDİNİN ÖLÜME BAĞLI TASARRUFLARA ETKİSİ ...286
1. Ret kurumunun işlevi ve genel çerçevesi ...286
2. Gerçek Ret ve Ölüme Bağlı Tasarruflar Bakımından Sonuçları ...287
3. Hükmî Ret ve Ölüme Bağlı Tasarruflar Bakımından Sonuçları ...288
a. Hükmî Ret Kavramı ve Şartları ...288
b. Hükmî Reddin Ölüme Bağlı Tasarruflara Etkisi ...291
aa. Mirasçı Atama Tasarrufu Bakımından ...292
bb. Belirli Mal Bırakma Tasarrufu Bakımından ...294
XI. VASİYETNAMENİN YOK OLMASI ...297
1. Va