Pay Sahipleri Sözleşmelerinde Opsiyon Klozları

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III İÇİNDEKİLER V KISALTMALAR XIX ÖZET XXIII RÉSUMÉ XXVI ABSTRACT XXIX GİRİŞ I. ÇALIŞMANIN KONUSU, KAPSAMI VE SINIRLARI 1 II. ÇALIŞMANIN PLANI 4 BİRİNCİ BÖLÜM OPSİYON KLOZLARININ PAY SAHİPLERİ SÖZLEŞMELERİNDEKİ YERİ VE HUKUKİ NİTELİĞİ § 1. PAY SAHİPLERİ SÖZLEŞMESİ KAVRAMI VE PAY SAHİPLERİ SÖZLEŞMELERİNDEKİ HÜKÜMLERİN SINIFLANDIRILMASI 7 I. PAY SAHİPLERİ SÖZLEŞMESİ KAVRAMI 7 II. PAY SAHİPLERİ SÖZLEŞMELERİNDEKİ HÜKÜMLERİN SINIFLANDIRILMASI VE OPSİYON KLOZLARININ PAY SAHİPLERİ SÖZLEŞMELERİNDEKİ YERİ 16 § 2. PAY SAHİPLERİ SÖZLEŞMELERİNDE YER ALAN OPSİYON KLOZLARININ İŞLEVLERİ VE SINIFLANDIRILMASI 22 I. OPSİYON KLOZLARININ ANONİM ORTAKLIKLARDAKİ İŞLEVLERİ 22 A. ŞİRKETİN YABANCILAŞMASININ ÖNLENMESİ 22 B. PAY SAHİPLERİ ARASINDAKİ GÜÇ DENGESİNİN KORUNMASI 25 C. PAY DEVRİNİN VEYA İKTİSABININ TEMİNAT ALTINA ALINMASI VE KOLAYLAŞTIRILMASI 27 D. KİLİTLENMENİN ÇÖZÜLMESİ 31 E. TARAFLARIN PAY SAHİPLERİ SÖZLEŞMESİNE UYMAYA ZORLANMASI 35 II. OPSİYON KLOZLARININ SINIFLANDIRILMASI 41 A. SINIFLANDIRMA KRİTERLERİNİN ORTAYA KONULMASI 41 B. OPSİYON HAKKI SAHİBİNİN VE OPSİYON VEREN MUHATABIN ASIL SÖZLEŞMEDEKİ (PAY SATIŞ SÖZLEŞMESİNDEKİ) KONUMLARINA GÖRE 45 1. Alım Haklarını İçeren Opsiyon Klozları 45 a. Alım (İştira) Hakkı / Opsiyonu (Call Option) 45 b. Geri Alım (Vefa) Hakkı 49 c. Önalım (Şufa) Hakkı 50 d. Öncelik Hakları 56 aa. Öneride (İcapta) Öncelik Hakkı 59 bb. Kabulde Öncelik Hakkı 61 cc. Teklifte Öncelik Hakkı 62 e. Birlikte Satışa Zorlama Hakkı (Drag Along Right) 64 2. Satım Haklarını İçeren Opsiyon Klozları 69 a. Satım Hakkı / Opsiyonu (Put Option) 69 b. Geri Satım Hakkı 71 c. Birlikte Satma Hakkı (Tag Along Right) 73 3. Karma Opsiyon Klozları 76 a. Rus Ruleti Klozu (Russian Roulette Clause) 76 b. Texas Shoot Out (Teksas Atışı) ve Sale Shoot Out (Satış Atışı) 81 c. Kapalı Teklif (Sealed Bid) 83 d. Deterrent Approach (Caydırıcı Yaklaşım) 85 C. HUKUKİ NİTELİĞİNE GÖRE 87 1. Kurucu Yenilik Doğuran Hak Yaratan Klozlar 87 2. Sözleşme Kurma Borcu Yükleyen Klozlar 88 § 3. OPSİYON HAKLARININ HUKUKİ NİTELİĞİ 89 I. SORUNUN ORTAYA KONULMASI 89 II. OPSİYON SÖZLEŞMESİNİN HUKUKİ NİTELİĞİNİ AÇIKLAYAN TEORİLER 90 A. BİRLİK TEORİSİ (EINHEITSTHEORIE) VEYA ŞART (KOŞUL) TEORİSİ 90 B. AYRILIK TEORİSİ (TRENNUNGSTHEORIE) 96 1. İcap (Öneri) Sözleşmesi Teorisi 96 2. Yenilik Doğuran Hak veya Kurma Teorisi 100 C. KARMA TEORİ 104 D. TEORİLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GÖRÜŞÜMÜZ 105 1. Ayrılık Teorisinin Üstünlüğü 105 a. Birlik veya Şart (Koşul) Teorisinin Tarafların Gerçek İradelerini Yansıtmaması 107 b. Opsiyon Sözleşmesi ile Asıl Sözleşmenin Konularının ve Taraflarının Birbirinden Farklı Olması 107 c. Ayrılık Teorisinin Tarafların Menfaatlerine Daha Uygun Olması 109 2. Yenilik Doğuran Hak (Kurma) Teorisinin Üstünlüğü 113 III. OPSİYON SÖZLEŞMESİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ VE BENZER HUKUKİ KURUMLARDAN AYIRT EDİLMESİ 117 A. OPSİYON SÖZLEŞMESİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ 117 1. Kanunda Düzenlenmemiş, Kendine Özgü (Sui Generis) Bir Sözleşme Olması 117 2. Sonuçları Talih ve Tesadüfe Bağlı Sözleşmelerden Olması 120 3. Asıl Sözleşmeye Hazırlık Aşamasında Kurulan Sözleşmelerden Olması 122 4. Borçlandırıcı İşlem – Tasarruf İşlemi Ayrımı Bağlamında Opsiyon Sözleşmesi ve Opsiyon Hakkı 123 5. Ani Edimli Sözleşme – Sürekli Edimli Sözleşme Ayrımı Bağlamında Opsiyon Sözleşmesi 127 6. Tek Tarafa Borç Yükleyen Sözleşme – İki Tarafa Borç Yükleyen Sözleşme Ayrımı Bağlamında Opsiyon Sözleşmesi 130 B. OPSİYON SÖZLEŞMESİNİN ASIL SÖZLEŞMEYE HAZIRLIK AŞAMASINDA KURULAN DİĞER SÖZLEŞMELER İLE KARŞILAŞTIRILMASI 135 1. Ön Sözleşme 135 2. Öncelik Hakkı (Rüçhan) Sözleşmesi 139 3. Çerçeve Sözleşme 142 IV. “GENİŞ ANLAMDA OPSİYON” KAVRAMI 144 A. SORUNUN ORTAYA KONULMASI 144 B. UZUN SÜRELİ ÖNERİ YOLUYLA OPSİYON HAKKI KURULMASI 145 C. TEK TARAFA BORÇ YÜKLEYEN ÖN SÖZLEŞME YOLUYLA OPSİYON HAKKI KURULMASI 147 D. DEĞERLENDİRME 149 1. Uzun Süreli Öneriyi Kabul Yetkisinin Opsiyon Hakkı Olarak Nitelendirilip Nitelendirilmeyeceğine İlişkin Değerlendirme 149 2. Tek Tarafa Borç Yükleyen Ön Sözleşmeden Doğan Hakkın Opsiyon Hakkı Olarak Nitelendirilip Nitelendirilmeyeceğine İlişkin Değerlendirme 152 İKİNCİ BÖLÜM OPSİYON KLOZLARININ UNSURLARI VE GEÇERLİLİK KOŞULLARI İLE OPSİYON HAKLARININ ORTAKLIK DÜZENİNE YANSITILMASI § 4. OPSİYON SÖZLEŞMESİNİN UNSURLARI 155 I. İRADE BEYANLARININ UYUŞMASI 155 II. TARAFLAR 157 A. OPSİYON VEREN VE OPSİYON HAKKININ MUHATABI 157 B. OPSİYON ALAN VE OPSİYON HAKKI SAHİBİ 159 1. Kural: Opsiyon Alanın Aynı Zamanda Opsiyon Hakkı Sahibi Olması 159 2. Üçüncü Kişi Yararına Opsiyon Sözleşmesi / Klozu 160 3. Hak Sahibinin Değişmesi 167 a. Opsiyon Hakkının Devri 167 aa. Opsiyon Hakkının Sözleşmeyle Birlikte Devri 167 aaa. Opsiyon Hakkının Adi Ortaklık Niteliği Taşımayan Bir Pay Sahipleri Sözleşmesinde Öngörülmesi Hâlinde 167 bbb. Opsiyon Hakkının Adi Ortaklık Niteliği Taşıyan Bir Pay Sahipleri Sözleşmesinde Öngörülmesi Hâlinde 171 bb. Opsiyon Hakkının Müstakil Olarak Devri 180 aaa. Genel Olarak Yenilik Doğuran Hakların Devredilebilirliği Sorunu 180 bbb. Opsiyon Haklarının Devredilebilirliği Sorunu 183 ccc. Opsiyon Hakkının Devrine Uygulanacak Hükümler ve Opsiyon Verenin Rızası ile Devir Sözleşmesinin Şekli 187 ddd. “Geniş Anlamda Opsiyon” Haklarının Devri 192 b. Opsiyon Hakkının Külli Halefiyet Yoluyla İntikali 194 aa. Opsiyon Hakkının Miras Yoluyla İntikali 194 aaa. Opsiyon Hakkının Adi Ortaklık Niteliği Taşımayan Bir Pay Sahipleri Sözleşmesinde Öngörülmesi 194 bbb. Opsiyon Hakkının Adi Ortaklık Niteliği Taşıyan Bir Pay Sahipleri Sözleşmesinde Öngörülmesi 196 bb. Yapısal Değişiklikler 202 aaa. Opsiyon Hakkının Adi Ortaklık Niteliği Taşımayan Bir Pay Sahipleri Sözleşmesinde Öngörülmesi 202 aaaa. Kontrol Değişikliği (Change of Control) Klozlarına Yer Verilmişse 203 bbbb. Kontrol Değişikliği (Change of Control) Klozlarına Yer Verilmemişse 205 bbb. Opsiyon Hakkının Adi Ortaklık Niteliği Taşıyan Bir Pay Sahipleri Sözleşmesinde Öngörülmesi 210 aaaa. Sorunun Ortaya Konulması 210 bbbb. Tür Değiştirme 211 cccc. Birleşme ve Bölünme 212 aaaaa. Doktrinde İleri Sürülen Görüşler 212 bbbbb. Görüşümüz 214 III. ASIL SÖZLEŞMENİN (PAY SATIŞ SÖZLEŞMESİNİN) ESASLI UNSURLARI 218 A. ÖN AÇIKLAMALAR 218 B. SATIŞ KONUSU: ANONİM ORTAKLIK PAYI 219 C. SATIŞ BEDELİ 221 1. Satış Bedelinin Belirli Olması 221 2. Satış Bedelinin Bir Formüle Göre Belirlenmesi 224 3. Satış Bedelinin Taraflarca Belirlenmesi 228 4. Satış Bedelinin Üçüncü Kişi Tarafından Belirlenmesi 232 5. Satış Bedelinin Üçüncü Kişi ile Kurulan Satış Sözleşmesine Göre Belirlenmesi [Önalım ve Öncelik Hakları ile Birlikte Satma (Tag Along) ve Birlikte Satışa Zorlama (Drag Along) Haklarında] 235 a. Sınırsız (Adi) Önalım ve Öncelik Haklarında 235 aa. Sınırsız (Adi) Önalım Hakkında 235 bb. Sınırsız (Adi) Öncelik Haklarında 240 b. Birlikte Satma (Tag Along) ve Birlikte Satışa Zorlama (Drag Along) Haklarında 242 6. Satış Bedelinin Taraflar Arasında Kurulan Önceki Satış Sözleşmesine Göre Belirlenmesi (Geri Alım ve Geri Satım Haklarında) 244 7. Satış Bedelinin Belirsiz Olmasının Sonuçları 245 D. TARAFLARIN (ALICININ VE SATICININ) ANLAŞMASI 247 § 5. OPSİYON KLOZLARININ GEÇERLİK KOŞULLARI 248 I. EHLİYET 248 A. OPSİYON VEREN BAKIMINDAN 248 B. OPSİYON ALAN BAKIMINDAN 252 II. ŞEKİL 255 A. KURAL: ŞEKİL SERBESTİSİ 255 B. TARAFLARIN ÖNGÖRDÜĞÜ ŞEKİL (İRADİ ŞEKİL) 259 C. ÖLÜME BAĞLI OPSİYON KLOZLARININ ŞEKLİ 261 III. SÖZLEŞMENİN KONUSUNUN EMREDİCİ HÜKÜMLERE, AHLAKA, KAMU DÜZENİNE, KİŞİLİK HAKLARINA AYKIRI VE İMKÂNSIZ OLMAMASI 269 A. ÖN AÇIKLAMALAR 269 B. SÖZLEŞMENİN KONUSUNUN EMREDİCİ HÜKÜMLERE AYKIRI OLMAMASI 269 1. Ön Açıklamalar 269 2. Pay Sahipleri Sözleşmelerindeki Opsiyon Klozlarının Tek Borç İlkesine Aykırı Olup Olmadığının Değerlendirilmesi 270 3. Pay Sahipleri Sözleşmelerindeki Opsiyon Klozlarının Sermayenin ve Malvarlığının Korunması İlkesine Aykırı Olup Olmadığının Değerlendirilmesi 275 a. Ön Açıklamalar 275 b. Opsiyon Klozlarının Şirketin Kendi Paylarını İktisap Etmesine İlişkin Sınırlar Çerçevesinde Değerlendirilmesi 276 aa. Anonim Ortaklık Lehine Tesis Edilen Alım Hakları 277 bb. Anonim Ortaklığa Karşı Pay Sahipleri Lehine Tesis Edilen Satım Hakları 279 c. Opsiyon Klozlarında Belirlenen Satış Bedelinin Sermayenin ve Malvarlığının Korunması İlkesi Çerçevesinde Değerlendirilmesi 281 4. Pay Sahipleri Sözleşmelerindeki Opsiyon Klozlarının Eşit İşlem İlkesine Aykırı Olup Olmadığının Değerlendirilmesi 282 a. Ön Açıklamalar 282 b. Anonim Ortaklığa Karşı Tanınan Satım Hakları ile Anonim Ortaklık Lehine Tanınan Alım Haklarında 285 c. Anonim Ortaklığa Karşı Tanınan Alım Hakları ile Anonim Ortaklık Lehine Tanınan Satım Haklarında 287 5. Pay Sahipleri Sözleşmelerindeki Opsiyon Klozlarının Payın Devredilebilirliği İlkesine ve Pay Devrinin Sınırlanmasına İlişkin Hükümlere Aykırı Olup Olmadığının Değerlendirilmesi 288 C. SÖZLEŞMENİN KONUSUNUN AHLAKA VE KİŞİLİK HAKLARINA AYKIRI OLMAMASI 292 1. Ön Açıklamalar 292 2. Sözleşmenin Süresinin Ahlaka ve Kişilik Haklarına Aykırılık Bağlamında Değerlendirilmesi 294 3. Alım Haklarının Ahlaka ve Kişilik Haklarına Aykırılık Bağlamında Değerlendirilmesi 299 4. Rus Ruleti ve Benzeri Karma Opsiyonların Ahlaka ve Kişilik Haklarına Aykırılık Bağlamında Değerlendirilmesi 303 D. SÖZLEŞMENİN KONUSUNUN İMKÂNSIZ OLMAMASI 308 § 6. OPSİYON HAKLARININ ORTAKLIK DÜZENİNE YANSITILMASI SORUNU 309 I. SORUNUN ORTAYA KONULMASI 309 II. OPSİYON KLOZLARININ EMREDİCİ HÜKÜMLER İLKESİ KARŞISINDAKİ DURUMU 310 A. EMREDİCİ HÜKÜMLER İLKESİNİN ANLAMI, AMACI VE UYGULAMA ALANI 310 B. EMREDİCİ HÜKÜMLER İLKESİNİN ESAS SÖZLEŞMESEL OPSİYON