Sağlıkta Sorumluluk

Konu Başlıkları: Devletin Sorumluluğu Hekimlerin ve Hastanelerin Sorumluluğu Tıbbi Hatalar Nedeniyle Tazminat Davaları Hekimlerin ve Sağlık Çalışanlarının Çalışma Koşulları ve Korunmaları Sağlık Yönünden Çevre Zararları Sağlıklı Beslenme ve Ürünlerden Sorumluluk Kitap, hekim ve hastane sorumluluğu ile sınırlı olmayıp, sağlık ve sağlıklı yaşam, en geniş biçimde ve bütün yönleriyle ele alınmıştır. Sağlık, yalnızca hastalık ve sakatlık olmayıp bedensel, ruhsal ve sosyal yönden tam bir iyilik hali olarak tanımlanmıştır. Kişi hasta olmasa, bedensel yönden hiçbir rahatsızlığı bulunmasa bile, yaşadığı ülkedeki toplumsal, siyasal ve ekonomik durumlar, iş ve çalışma koşulları, yoksulluk, geçim zorlukları nedeniyle kaygılı, mutsuz, huzursuz ise bu bir sağlık sorunu olacaktır. Bu gibi durumların zamanla bedensel veya ruhsal hastalıklara dönüştüğü çokça görülmüştür. Öte yandan çevre ve ürün zararları, hava kirliliği, yoksulluk nedeniyle iyi beslenememe gibi durumlar kişilerin sağlıklarının bozulması sonucunu doğurmaktadır. Bütün bunların önlenmesinden ve sağlıklı yaşam koşullarının oluşturulmasından başta Devlet olmak üzere, ilgili bütün kurumlar ve kişiler sorumludur. Bu nedenle kitabın temel konusu "Sağlıkta Sorumluluk" olmuştur. (Tanıtım Bülteninden) İçindekiler Sunuş ...5 Genel Olarak... SAĞLIKTA SORUMLULUK... I– KONUYA BAKIŞ ...17 II– SAĞLIK ...21 1– Tanım ...21 2– Sağlıklı yaşama hakkı ...22 3– Sağlığın korunması ...23 4– Sağlık hizmetleri ...24 5– Sağlık hizmetlerinden yararlanma hakları ...25 III– SAĞLIKTA SORUMLULUK ...28 1– Devletin sorumluluğu ...28 2– Hekimlerin sorumluluğu ...29 3– Kamu hastanelerinin sorumluluğu ...31 4– Özel hastanelerin sorumluluğu ...32 5– Soysal Güvenlik Kurumu'nun sorumluluğu ...34 6– Çevreyi kirletenlerin ve ekolojik dengeyi bozanların sorumluluğu ...34 7– Ürünlerden sorumluluk ...35 IV– SAĞLIKLA İLGİLİ YASAL DÜZENLEMELER ...37 1– Genel olarak ...37 2– Anayasa'nın sağlıkla ilgili hükümleri ...39 3– Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu ...40 4– Tababet Kanunu ...43 5– Hasta Hakları Yönetmeliği ...48 6– Aile Hekimleri Kanunu ...50 7– Özel Hastaneler Kanunu ...53 8– Özel Hastaneler Yönetmeliği ...53 9– Sağlık Hizmetlerinin Sosyalleştirilmesi Kanunu ...54 10– Genel Sağlık Sigortası Kanunu ...57 11– Tıbbi hatalar nedeniyle açılacak davalarda uygulanacak yasalar ...66 a) Türk Borçlar Kanunu ...66 b) Türk Ceza Kanunu ...66 c) Çeşitli sağlık mevzuatı ve yasa hükümleri ...67 d) Çevre zararları nedeniyle açılacak davalar ...68 Birinci Bölüm... SAĞLIKTA DEVLETİN SORUMLULUĞU... I– KONUYA GİRİŞ ...71 1– Sağlıklı yaşama hakkı ve sağlıkta sorumluluk ...71 2– Sorumluluğun kapsamı ...71 3– Anayasal gereklilik ...72 II– ANAYASA HÜKÜMLERİ ...72 1– Genel olarak ...72 2– Sağlıkla ilgili Anayasa hükmü ...73 3– Sosyal güvenlik hakkı ...74 4– Çevre zararlarından sorumluluk ...75 III– ULUSLARARASI SÖZLEŞMELER ...75 1– Anayasa hükmü ...75 2– Uluslararası sözleşmeler ve sağlık bildirgeleri ...75 3– Ekonomik Sosyal ve Kültürel Haklar Uluslararası Sözleşmesi ...78 4– Avrupa Sosyal Şartı ...79 5– Biyotıp Sözleşmesi ...80 IV– SAĞLIKTA DEVLETİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ ...81 1– Güvenli ve sağlıklı yaşam koşulları oluşturma yükümlülüğü ...81 2– Genel Sağlık Sigortası hükümlerine göre yükümlülükler ...82 3– Çevreyi koruma yükümlülüğü ...87 4– Tüketiciyi koruma yükümlülüğü ...88 5– Sağlık Bakanlığı'nın yükümlülükleri ...88 V– KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ ...92 1– Yasa hükümleri ...92 2– Koruyucu sağlık hizmetleri ...92 3– Geçmişten bugüne koruyucu sağlık hizmetleri ...93 4– Günümüz koşulları ve çeşitli yasalar ...95 VI– DEVLETİN TEDAVİ HİZMETLERİNDEN SORUMLULUĞU ...97 1– Yasal düzenlemeler ...97 2– Devletin kamu ve özel kesim ayrımı yapılmaksızın tüm sağlık kuruluşlarından ortaklaşa sorumluluğu ...98 VII– DEVLETİN ÖZEL HASTANELERDEN SORUMLULUĞU ...99 1– Sorumluluk nedenleri ...99 2– Özel Hastaneler Kanunu ...100 3– Özel Hastaneler Yönetmeliği ...101 4– Devletin özel hastanelerden sorumluluğuna ilişkin Danıştay kararları ...102 VIII– DEVLETİN SORUMLULUĞUNUN HUKUKSAL NİTELİĞİ ...111 1– Genel olarak ...111 2– Kamu hastaneleri ...113 3– Kamu Hastanesi ile hasta arasındaki ilişkinin hukuksal niteliği ...113 IX– KUSUR VE SORUMLULUK ...114 1– Sağlıkta sorumlulukta “hizmet kusurunun” değerlendirilmesi ...114 2– Danıştay'ın “ağır hizmet kusuru” koşulu adaletsiz bir uygulamadır ...115 3– Devlet yalnız hizmet kusuru ve “ağır hizmet kusuru” nedeniyle değil, sosyal hukuk devleti ilkesi gereği “kusursuz sorumlulukta” da tazminat ödemeli; hatta sağlıkta sorumluluğa “sosyal risk ilkesi” dahi uygulanmalıdır ...117 4– Devlet, görevden ayrılabilir kişisel kusurlar ve suç sayılır kasıtlı eylemler dışında ”ağır hizmet kusuru” sebebiyle hekimlere rücu etmemelidir ...119 5– Danıştay'ın son dönem kararlarında (ameliyatlar dışında) “ağır hizmet” kusuru koşulunun aranmaması, yalnızca “hizmet kusuru” ile yetinilmesi ...120 6– Danıştay'ın sağlıkta “kusursuz sorumluluğa” yaklaşımı ...122 7– Öğretide, sağlıkta kusursuz sorumluluğa ilişkin görüşler ...123 8– Kusursuz sorumluluk ilkesi sosyal devlet ilkesine dayandırılmalıdır ...125 9– Sağlık hizmeti yaptıkları sırada, bedensel zarara uğrayan hekimlere ve sağlık personeline; ölümlerinde yakınlarına “sosyal risk” ilkesince tazminat ödenmelidir ...128 X– SAĞLIKTA SORUMLULUĞA İLİŞKİN DANIŞTAY KARARLARI ...130 1– Danıştay'ın tıbbi elatmada “ağır kusur” arayan kararlarından örnekler ...130 2– Ağır kusurun varlığının, doğrudan mahkemece araştırılacağı hakkında ...132 3– Ağır kusur sayılan olaylardan başka örnekler ...132 4– Ağır kusur ve maddi zarar bulunmasa bile, hizmetin kötü işlemesi nedeniyle manevi tazminata hükmedilebileceğine ilişkin kararlar ...133 5– Zararın varlığına karşın, Adli Tıp Kurumu'nun olumsuz kararları ...135 6– Sağlık hizmetinden yararlandırılmayan işçinin özel hastane masrafları ...137 7– İş Sağlığı ve Güvenliğinden Devletin sorumluluğu hakkında ...138 8– Konularına göre karar örnekleri ...139 9– Danıştay kararlarında AİHM ilkeleri ...147 XI– TIBBİ HATALARDA BİLİRKİŞİ İNCELEMESİ ...149 İkinci Bölüm... HEKİMLERİN VE HASTANELERİN SORUMLULUĞU... I– SORUMLULUKLAR ...157 1– Sağlıkta sorumluluk ...157 2– Hekimlerin sorumluluğu ...158 3– Kamu hastanelerinin sorumluluğu ...160 4– Özel hastanelerin sorumluluğu ...161 II– YASAL DÜZENLEMELER ...163 1– Anayasa hükmü ...163 2– Sağlıkla ilgili yasal düzenlemeler ...164 III– HEKİM VE HASTA İLİŞKİSİ ...166 1– Hasta gözüyle hekim ...166 2– Hekime niçin başvurulur ...168 3– Hasta yakınlarının hekimlere v e sağlık görevlilerine şiddet uygulanması ...168 IV– HASTA İLE HEKİM–HASTANE İLİŞKİSİNİN KURULMA BİÇİMLERİ ...169 1– Doğrudan hekime başvurma ...169 2– Hasta başvurmaksızın hekimin zorunlu tıbbi yardımda bulunması ...170 3– Hastane aracılığıyla hekimle buluşma ...170 V– HEKİM İLE HASTA ARASINDAKİ İLİŞKİNİN HUKUKSAL NİTELİĞİ ...172 1– Genel olarak ...172 2– Tedavi sözleşmesinin “kendine özgü–sui generis” bir sözleşme olduğu görüşü ...173 3– Hizmet sözleşmesi görüşü ...173 4– Vekâlet sözleşmesi görüşü ...174 5– Eser sözleşmesi sayılabilecek tıbbi işlemler ...175 6– Hekimin vekâletsiz işgörme durumunda kalması ...175 VI– SAĞLIKTA VE HEKİMLİKTE SORUMLULUK KOŞULLARI ...176 1– İlişki koşulu ...176 2– Eylem ve tıbbi elatma ...176 3– Zarar ...176 4– Kusur ve sorumluluk ...177 5– Nedensellik bağı ...177 VII– HEKİM SORUMLULUĞUNUN TÜRÜ ...178 1– Hasta ile hekim arasında sözleşme ilişkisi varsa ...178 2– Hekim yardımcı kişi kullanmışsa ...179 3– Hekim, yardımcı kişi konumunda ise ...179 4– Hekim, vekâletsiz iş görmüşse ...179 5– Hekim, kamu hastanesi görevlisi ise ...180 VIII– HUKUK VE CEZA SORUMLULUĞU ...180 1– Hekimin haksız ve suç sayılır eylemleri ...180 2– Hastane görevlilerinin suç sayılır eylemleri ...181 IX– HEKİMİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ ...182 1– Genel olarak ...182 2– Hastalığı belirleme (Tanı–teşhis) yükümlülüğü ...184 3– Tedavi yöntemini seçme ve uygulama yükümlülüğü ...184 4– Hastayı ve yakınlarını aydınlatma ve onamlarını alma yükümlülüğü ...185 5– Aldatmama ve yanıltmama yükümlülüğü ...188 6– Sır saklama yükümlülüğü ...189 7– Kayıt tutma yükümlülüğü ...189 8– Yüksek özen gösterme yükümlülüğü ...191 X– SORUMLULUĞUN ÖLÇÜSÜ ...195 1–Hekimlik mesleğinin gerektirdiği “yüksek özen” gösterilmemiş olması ...195 2– En hafif kusurdan tam sorumluluk ...199 XI– SORUMLULUĞUN VE KUSURUN SAPTANMASI ...203 1– Yargıtay görüşleri ...203 2– Bilirkişi raporlarının geçerliği ...205 XI– ÖZEL HASTANELERİN SORUMLULUĞU ...208 1– Konuya genel bakış ...208 2– Özel hastane ile hasta arasındaki ilişkinin hukuksal niteliği ...209 a) Sözleşme ilişkisi ...209 b) Vekâletsiz işgörme ilişkisi ...210 c) Haksız fiil ilişkisi ...211 3– Özel hastanelerin sorumlulukları ve yükümlülükleri ...212 a) Yükümlülükler ...212 b) Nedensellik bağı ...213 c) Yüksek özen borcu ...214 d) En hafif ihmalden tam sorumluluk ...214 e) Yardımcı kişilerden sorumluluk ...215 XII– KAMU HASTANELERİNİN SORUMLULUĞU ...215 1– Yasal düzenlemeler ...215 2– Kamu hastanesi ile hasta arasındaki ilişkinin hukuksal niteliği ...216 3– Kamu hastanelerinin sorumlu tutulabilme koşulları ...217 4– Kamu hastanesi hekimlerinin “görevden ayrılabilir” kişisel kusurları ...218 5– Kişisel kusurun görevi yapmamaktan kaynaklanması ...221 6– Hekimin ve öteki sağlık personelinin “idare” ile birlikte sorumlulukları ...222 7– Döner sermaye uygulaması ve sorumluluk ...223 XIII– HEKİM VE HASTANE İLE HASTA ARASINDA SORUMSUZLUK ANLAŞMASI YAPILAMAZ ...224 Üçüncü Bölüm... HEKİMLERE VE HASTANELERE KARŞI DAVA AÇILMASI... I– DAVA KONULARI ...225 1– Hekimlere ve hastanelere karşı dava konuları ...225 2– Hastane yönetimlerine karşı ve işletenlerine karşı açılacak davalar: ...225 II– ÖLÜM NEDENİYLE TAZMİNAT DAVALARI ...226 III– BEDENSEL ZARARLAR NEDENİYLE TAZMİNAT DAVALARI ...226 IV– BAŞKA DAVA KONULARI ...227 1– Yanlış tanı ve tedavi nedeniyle yitirilen zaman ve harcanan para nedeniyle tazminat ...227 2– Kusurlu ameliyat yüzünden uğranılan her türlü zararlar istenebilir ...227 3– Tedavinin başka bir hastalığı tetiklemesi nedeniyle tazminat ...228 4– Hekim ve hastan