Taberî’de Mübhemâtü’l-Kur’ân

Kur'ân'ı Kerim İslam'ın temel kaynağıdır. Müslümanlar ona muhatap oldukları zamandan itibaren onu en doğru şekilde anlamak için gayret göstermişlerdir. Bu gayret sözlü olduğu gibi yazılı olarak da eserler telif etmek suretiyle yapılmıştır. Kur'ân'ı anlamaya çalışma ameliyesinin önemli bir tezahürü de Müphemâtü'l-Kur'ân (belirsizlik) konusudur. Kur'ân'da müphem (belirsiz) ifadelerle ilgili çalışma ve araştırmalar, Kur'ân'ın mesajını doğru anlamak adına yapılmış önemli ilmî faaliyetlerdir. Bu araştırma, tefsir geleneğinin kült isimlerinden Muhammed bin Cerîr Taberî'nin Câmiu'l-beyân adlı ansiklopedik tefsirinde müphem konusuna yaklaşımını, metodolojik açıdan ele almaktadır. Ancak Mübhemât konusunun sistematik olarak ele alınması Taberî sonrasına rastlar. Dolayısıyla et-Taberî'de mübhem ifadeler belirlenmeye çalışılırken sonraki dönemde telif edilen eserlerden yararlanılmıştır. Bu bağlamda çerçevenin belirlenmesinde Celâluddin es-Suyûtî'nin bu konudaki çalışması temel referans olarak belirlenmiştir. Bu çalışma, et-Taberî'nin Câmiu'l-beyân ʽan te'vîli âyi'l-Kur'ân adlı tefsiri esas alınarak, niceliksel veriler ve niteliksel tahliller yoluyla müellifin mübhem ifadelere yaklaşımı hususunda, onun tefsir metodolojisini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Buna göre et-Taberî mübhem ifadeleri ağırlıklı olarak rivâyetler üzerinden açıklamakta ve özellikle Hz. Peygamber'den gelen merfû hadisleri öncelemektedir. Aynı zamanda Taberî siyâk-sibâk ilişkisi, Kur'ân'ın Kur'ân ile tefsiri, dilsel bağlam, tarihî veriler ve mantık örgüsü gibi unsurları da kullanmaktadır. Mübhemâtın öznel bir nitelik taşıdığı, müfessirlerin ilmî birikimine göre şekillendiği görülmektedir. Sonuç itibariyle et-Taberî'nin rivâyet ve dirâyet unsurlarını başarıyla harmanladığı ve onun özgün bir metodolojiye sahip olduğu ortaya konmaktadır.