Tarih Boyunca Kastamonu Medreseleri

“Tarih Boyunca Kastamonu Medreseleri adlı bu çalışma, Kastamonu'nun yaklaşık yedi asra yayılan dinî ve ilmî hafızasını, medreseler ve kütüphaneler ekseninde ele almıştır. Akademik bir yol izlenerek kaleme alınan eser, Anadolu'nun bu kadim şehrinde kurulmuş olan eğitim kurumlarının tarih içindeki yerini, belge ve verilerin rehberliğinde görünür kılmayı amaçlamıştır. Çalışma, Kastamonu'nun XIII. yüzyılın başlarında Çobanoğulları idaresinde bir Türk-İslam yurdu hâline gelişinden başlayarak Osmanlı Devleti'nin son dönemlerine kadar uzanan geniş bir zaman dilimini kuşatır. Bu uzun tarihsel yolculuk boyunca şehir, ilmin, irfanın ve kültürün mayalandığı canlı bir merkez olarak izlenir. Medreseler, bu dönüşümün hem mekânsal hem de zihinsel taşıyıcıları olarak ele alınırken, mimarinin ötesine geçilerek kurumlar, insanlar ve üretilen ilim birlikte değerlendirilir. Eserde öncelikle İslam eğitim tarihinin Suffe'den Nizâmiye medreselerine uzanan kurumsallaşma çizgisi esas alınır ve Kastamonu'daki ilk eğitim müesseseleri bu çerçevede incelenir. Atabey Gazi Medresesi ile başlayan süreç, Çobanoğulları, Candaroğulları ve Osmanlı dönemlerinde inşa edilen medreseler kronolojik bir bütünlük içinde ele alınarak şehrin ilmî serüveni adım adım takip edilir. Ardından Kastamonu merkez ile 13 ilçede faaliyet göstermiş toplam 69 medrese tespit edilerek kapsamlı bir envanter ortaya konur. Bu medreselerin vakfiye kayıtları, fiziki durumları, müderris kadroları ve öğrenci profilleri; arşiv belgeleri ve salnâmelerin ışığında değerlendirilir. Çalışmanın bir diğer önemli ayağını ise kütüphaneler oluşturur. Kastamonu ve ilçelerindeki 21 kütüphane ve bu kütüphanelerdeki kitap varlığı analiz edilerek, şehrin entelektüel birikimi somut verilerle ortaya konur. Eserde ayrıca Kastamonu medreselerinde görev yapmış son dönem müderrisleri ile Kastamonu doğumlu olup Osmanlı ilmiye teşkilatının en üst makamına yükselmiş üç Şeyhülislam— Sâdî Çelebi, Bâlîzâde Mustafa Efendi ve Mustafa Âşir Efendi—biyografik ve ilmî yönleriyle ele alınarak şehrin yetiştirdiği ilim adamları üzerinden bir zihniyet haritası çizilir. Sonuç itibarıyla “Tarih Boyunca Kastamonu Medreseleri”, vakfiye metinleri, krokiler ve zengin eklerle desteklenen yapısıyla Kastamonu'nun Anadolu'daki merkezi konumunu eğitim tarihi perspektifinden belgeleyen akademik bir eser niteliği taşımaktadır.