Türk-Rus Sosyal ve Kültürel İlişkiler (1917-1939)

Tarihsel süreçte savaşlara ve siyasal, ekonomik, ticari istikrarsızlıklara sahne olan Türk-Rus ilişkileri, bütün bu dalgalanmalara rağmen iki ülke açısından da stratejik bir değer taşımaya devam etmiştir. XX. yüzyılın başlarında her iki ülkede de yaşanan köklü dönüşümler, toplumsal ve düşünsel yaşamı yeniden biçimlendirmiş ve bu değişim kültürel alan üzerinde de belirgin etkiler yaratmıştır. Cumhuriyetin ilk yıllarında Türkiye'nin sosyal ve kültürel ortamı, dönemin koşullarına uygun yeni yöntemler ve yaklaşımlar geliştirme arayışına yönelmiştir. Bu süreçte geçmişe karşı olan bakış açıları değişmiş, olayların değerlendirilme yöntemleri farklılaşmış ve toplumsal bilimlerin dayandığı temeller tekrar şekillenmiştir. Kültür, bu dönemde liderlerin ve devletlerin kimliklerini görünür kılmaları, güçlerini ifade etmeleri ve kalıcı ilişkiler tesis etmeleri için stratejik bir araç işlevi görmüştür. Türk ve Sovyet kültür temsilcileri, sanatçılar, bilim insanları ve teknik uzmanlar arasında gerek devlet desteğiyle gerekse bireysel düzlemde kurulan temaslar, etkileşim kanallarını çeşitlendirmiş ve iş birliğinin kurumsallaşmasında belirleyici bir rol oynamıştır. Türk-Sovyet ilişkilerine dair mevcut literatür, çoğunlukla diplomatik ve siyasal gelişmelere odaklanmakla birlikte, kültürel temasların iki toplumun dönüşüm dinamikleri üzerindeki etkisini bütüncül bir çerçevede ele almakta sınırlı kalmaktadır. Oysa 1920-1930'lu yıllarda karşılıklı kültürel etkileşimler hem reform süreçlerinin yönünü hem de entelektüel üretimin karakterini belirleyen önemli unsurlar arasında yer almıştır. Bu nedenle, söz konusu dönemi kültürel ilişkiler ekseninde yeniden değerlendirmek; arşiv belgeleri, dönemin tanıklıkları ve kurumsal girişimlerden hareketle etkileşimin kapsamını, motivasyonlarını ve sonuçlarını ortaya koymak güncel Türk-Rus ilişkilerinin anlaşılması bakımından gereklilik arz etmektedir. Bu kitap, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş yıllarında Sovyet Rusya ile geliştirdiği ikili ilişkilerin sosyal ve kültürel alanlardaki etkilerini, dönemin siyasal, ekonomik ve toplumsal koşulları çerçevesinde incelemektedir. Araştırmada, bu ilişkilerin eğitim, kültür, sanat, bilim ve sanayi alanlarında kurumsal yapılar ve ortak girişimler düzeyinde nasıl somutlaştığı ortaya konulmaktadır. Araştırmada kullanılan yöntem, ağırlıklı olarak birincil ve ikincil kaynakların analizi ve yorumlanmasına dayanmaktadır. Bu doğrultuda kitap, ulaşılan yeni bilgi ve belgeler aracılığıyla mevcut literatüre özgün katkılar sağlamaktadır.