Urartu Merkezli Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi’nin Ulaşım Ağı ve Gelişimi;Yazılı ve Arkeolojik Kaynaklar Işığında

Tarih, çoğu zaman kişilerin, orduların ve devletlerin hikâyesi olarak anlatılsa da medeniyetleri biçimlendiren temel unsur yoldur. İnsan topluluklarının hareketi, kültürlerin yayılımı, ticaretin akışı ve siyasi hâkimiyet alanları, coğrafyanın sunduğu doğal hatlar üzerinden şekillenir. Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi, binlerce yıldır bu etkileşimin en stratejik kavşaklarından biri olmuştur. Bu çalışma, Paleolitik Çağ'dan Demir Çağı'nın sonuna kadar Kuzeydoğu Anadolu'da yol ağlarının nasıl oluştuğunu ve geliştiğini, yol merkezli bir tarih anlayışı çerçevesinde ele almaktadır. Sarp dağlar, yüksek platolar, derin vadiler ve güçlü nehirlerle çevrili bu coğrafya, zorlu yapısına rağmen kesintisiz bir yerleşim ve hareketliliğe sahne olmuş, yollar, tarihsel süreçlerin belirleyici unsurlarından biri hâline gelmiştir. Karaz Kültürü'nden Hurrilere ve Hayaşa-Azzi topluluklarına uzanan erken dönem hareketlilik hatları, doğal geçitler, vadiler ve nehir koridorları üzerinden şekillenmiştir. Hitit metinlerinde yer alan yol ağlarına dair veriler ile Assur krallarının sefer yazıtları, Erken Demir Çağı'nda bölgedeki siyasi birliklerin denetlediği stratejik güzergâhları görünür kılmaktadır. Eserin merkezinde ise Urartu Devleti'nin sistemli ve geniş kapsamlı yol ağı yer almaktadır. Urartular yalnızca mevcut yolları kullanmakla kalmamış, yeni güzergâhlar açmış; bu yolları kaleler ve gözetleme noktalarıyla güvence altına almıştır. Tuşpa'dan uzanan ana güzergâhlar, bölgenin coğrafi mantığıyla uyumlu bir mühendislik ve yönetim anlayışını yansıtmaktadır. Arkeolojik bulgular, yazılı kaynaklar ve saha verilerinin birlikte değerlendirildiği bu eser, Doğu Anadolu, Kafkasya ve Mezopotamya arasında binlerce yıldır işleyen tarihsel bağlantı hatlarını bütüncül biçimde ortaya koymaktadır. “Urartu Merkezli Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi'nin Ulaşım Ağı ve Gelişimi”, yolların bir medeniyeti nasıl taşıdığını ve coğrafyanın tarihi nasıl yönlendirdiğini anlamak isteyenler için temel bir başvuru kaynağıdır.