Güç ve Meşruiyet Zemininde Otorite Arayışı: Memlûk Coğrafyasında İktidar ve Ulemâ (1250-1517)

Ülkemizde ve yurtdışında konuyla alakalı doğrudan ve bütüncül bir çalışma tespit edilememesi, Yaacov Lev'in bu dönemdeki iktidar-ulemâ ilişkisini konu edinen makalesi ile Kâzım Uzun'un saltanat-hilâfet ilişkisini ele alan doktora tezinin de sınırlı kapsamları sebebiyle bu tür bir çalışmanın elzem olduğu kanaatine varılmıştır. Bunların dışında ülkemizde ve yurtdışında kaleme alınmış bazı makalelerin kısmen yüzeysel kısmen de dar kapsamlı değerlendirmeleri böylesine geniş bir konu için faydalı kabul edilse bile yeterli değildir. Dolayısıyla İslâm dünyasının merkezî bölgelerinde üç asra yakın hüküm sürmüş olan Müslüman Türk Devleti Memlûkler'in ulemâ ile münasebetlerinin bir bütünlük içerisinde ele alınması önemli bir boşluğun doldurulmasını sağlayacaktır. Doktora tezimizden üretilen çalışma, yönetime doğrudan katılan ve sultanla mutat görüşme ayrıcalığına sahip olan başkadılar, kadı askerler, dârüladl müftüleri, beytülmâl vekilleri ve muhtesibler gibi üst düzey ulemâ ile sınırlandırılmıştır. Çalışma, giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Girişte Memlûk Devleti siyasî tarihi ve teşkilatı ana hatlarıyla ele alınmış, buraya iktidar-ulemâ ilişkilerinin belirleyicileri ile alakalı faydalı olacağı düşünülen bir kısım da eklenmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde siyasî ve askerî alanlarda iktidar-ulemâ ilişkileri ele alınmış, alt başlıklarla konu ayrıntılandırılmıştır. İkinci bölümde ise adlî/dinî, sosyal ve ilmî hayatta iktidar-ulemâ ilişkileri üzerinde durulmuş ve çalışma sonuç kısmı ile tamamlanmıştır.