Son Şehrengiz: Nâzım’ın Enîsü’l-Uşşâk’ı;İstanbul Âşüfteleri

Osmanlı edebiyatının en renkli ve bir o kadar da tartışmalı türlerinden biri olan “şehrengiz”, 19. yüzyılın ortalarında geleneksel çizgisinden saparak beklenmedik bir veda busesi sunar. Prof. Dr. M. Fatih Köksal'ın titiz çalışmasıyla gün yüzüne çıkan Enîsü'l-Uşşâk, bu kadim türün “son” halkası olmasının yanı sıra, alışılagelmiş “mahbup” övgülerini bir kenara bırakıp rotasını İstanbul'un kadınlarla dolu gece hayatına kırıyor. Ünlü genelev patroniçesi Langalı Fâtıma'nın ölümünün ardından kaleme alınan bu eser; Aksaraylı Atiye'den İpekçi kızı Hürmüz'e, sazendelerden muhabbet tellallarına kadar dönemin eğlence dünyasını tüm çıplaklığıyla, hicviyeyle karışık ve yer yer müstehcen bir dille resmediyor. Bir rüya anlatısı üzerinden kurgulanan eser, Tanzimat sonrası değişen toplumsal yapının ve klasik şiirin son demlerindeki dönüşümün adeta bir vesikası niteliğinde. Edebiyat sosyolojisi ve İstanbul kültürü bakımından da kaynak değeri taşıyan bu çalışma; inceleme, metin, lügatçe ve tıpkıbasım bölümleriyle okuru 19. yüzyıl İstanbul'unun arka sokaklarında gizemli bir yolculuğa davet ediyor.